महत्वाचे – लहान मुले कधीकधी असे वागतात की पालकांना इतरांसमोर संकोच किंवा लाज वाटू लागते. यापैकीच एक म्हणजे मुलाने आपल्या प्रायव्हेट पार्टला वारंवार स्पर्श करणे किंवा ओढणे. अनेकदा मुले सार्वजनिक ठिकाणीही असे करू लागतात, ज्यामुळे पालक घाबरतात आणि ही परिस्थिती कशी हाताळावी हे त्यांना समजत नाही. बालरोगतज्ज्ञ डॉक्टर निमिषा अरोडा यांच्या मते, पालकांनी या स्थितीकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलणे आवश्यक आहे.
पालकांनी हे समजून घेतले पाहिजे की हे वर्तन मुलांच्या वाढीचा एक नैसर्गिक भाग असू शकतो. या परिस्थितीला शांतपणे आणि समजूतदारपणाने कसे हाताळावे, याबद्दलच्या ५ महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत.
मुलांच्या नैसर्गिक कुतूहलाला समजून घेणे
डॉक्टर निमिषा अरोडा सांगतात की, लहान मुलांसाठी स्वतःच्या शरीराचा शोध घेणे हा एक नैसर्गिक प्रकार आहे. ज्याप्रमाणे ४ ते ६ महिन्यांची मुले आपली डोळे, नाक, कान किंवा पाय यांना स्पर्श करून पाहतात, अगदी त्याचप्रमाणे ते आपल्या प्रायव्हेट पार्टलाही स्पर्श करतात. हे त्यांच्यासाठी कोणत्याही लैंगिक भावनेतून नसून केवळ कुतूहलापोटी असते. पालकांनी याला एक सामान्य वर्तन मानले पाहिजे आणि कोणत्याही प्रकारची लाज न बाळगता परिस्थिती हाताळली पाहिजे.
अतिप्रतिक्रिया व रागावणे टाळा
अनेकदा मुले जेव्हा सार्वजनिक ठिकाणी किंवा घरी असा स्पर्श करतात, तेव्हा पालक त्यांच्यावर ओरडतात किंवा हात झटकतात. डॉक्टरांच्या मते, पालकांची ही अतिप्रतिक्रिया मुलांच्या मनात चुकीचा संदेश देऊ शकते. यामुळे भविष्यात मुलाच्या मनात स्वतःच्या शरीराबद्दल किंवा लैंगिकतेबद्दल अपराधीपणाची भावना निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे मुलाला ओरडण्याऐवजी पालकांनी शांत राहणे आणि नैसर्गिकरित्या वागणे अत्यंत आवश्यक आहे.
शरीराच्या अवयवांची योग्य शास्त्रीय नावे सांगा
जेव्हा मुले दीड ते दोन वर्षांची होतात आणि त्यांना बोललेले समजू लागते, तेव्हा पालकांनी ही संधी मुलाला शरीराच्या अवयवांची ओळख करून देण्यासाठी वापरावी. अंघोळ घालताना किंवा कपडे बदलताना त्यांना प्रायव्हेट पार्टची चुकीची नावे न सांगता, ‘पेनिस’ किंवा ‘वेजायना’ अशी शरीरशास्त्रानुसार योग्य नावे शिकवावीत. यामुळे मुलाला हे समजतं की हे देखील शरीराचे इतर अवयवांसारखेच सामान्य अवयव आहेत आणि त्याबद्दल कोणतेही छुपे कुतूहल राहत नाही.
सार्वजनिक ठिकाणी लक्ष भरकटविण्याचे तंत्र वापरा
जरी स्वतःच्या शरीराचा शोध घेणे मुलांसाठी सामान्य असले, तरी सार्वजनिक ठिकाणी असे करणे पालकांसाठी आणि इतरांसाठी गैरसोयीचे ठरू शकते. अशा वेळी मुलाला शिक्षा करण्याऐवजी पालकांनी शांतपणे त्याला डायपर किंवा पँट घालावी. त्यानंतर मुलाचे लक्ष दुसऱ्या एखाद्या खेळण्याकडे किंवा उपक्रमाकडे वळवावे. यामुळे मुलाला त्या कृतीचा विसर पडतो आणि कोणासमोरही लाजिरवाणी परिस्थिती निर्माण होत नाही.
वैद्यकीय तपासणीची गरज कधी असते ते ओळखा
बहुतेकदा मुले शाळेत जाऊ लागली की ही सवय आपोआप सुटते. मात्र, जर मुलाचे हे वर्तन थांबण्याऐवजी वाढतच असेल, तर त्याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. जर प्रायव्हेट पार्टच्या ठिकाणी खाज, लालसरपणा किंवा कोणत्याही प्रकारचा संसर्ग दिसत असेल, तर मुले वारंवार तिथे हात लावू शकतात. अशा परिस्थितीत विलंब न करता बालरोगतज्ज्ञांशी संपर्क साधावा, जेणेकरून कोणत्याही शारीरिक त्रासामुळे बाळ असे करत नाहीये ना, याची खात्री करता येईल.
टिप : हा लेख केवळ सामान्य माहितीच्या उद्देशाने आहे. हा वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही. अधिक तपशीलांसाठी नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. लेखातील माहितीची अचूकता, विश्वासार्हता किंवा परिणामकारकतेची जबाबदारी रयत रक्षक न्यूज घेत नाही.
