नवी दिल्ली – न्यूज ब्रॉडकास्टिंग अँड डिजिटल स्टँडर्ड्स अथॉरिटीने (एनबीडीएसए) थुंक जिहाद आणि अन्न जिहाद सारख्या संज्ञा वापरून अन्न भेसळीच्या घटना सादर करणाऱ्या प्रसारणांबद्दल अनेक टीव्ही न्यूज चॅनेलना फटकार लावली आहे. एनबीडीएसएने टेलिव्हिजन न्यूज चॅनलला किरकोळ गुन्हेगारी आरोपांचे वृत्तांकन करताना जिहाद हा शब्द सहजपणे वापरू नका असा इशारा दिला आहे. अशा शब्दांचे गंभीर परिणाम होत आहेत आणि विश्वासार्ह आधारभूत पुराव्याशिवाय ते वापरले जाऊ नयेत, असा सल्ला प्राधिकरणाने दिला आहे.
काही प्रसारणांनी अन्न भेसळीच्या कथित घटनांना ‘जिहादी कट’ म्हणून वारंवार चित्रित करून सांप्रदायिक रंग देण्याचा प्रयत्न केल्याच्या तक्रारींनंतर ही कारवाई करण्यात आली. प्राधिकरणाने बातम्यांमध्ये ‘जिहाद’ या शब्दाच्या वापराबाबत विशिष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे तयार करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
लाईव लॉच्या रिपोर्टनुसार, जुलै २०२५ मध्ये झी यूपी, झी भारत, एनडीटीव्ही आणि न्यूज 18 वर प्रसारित झालेल्या प्रसारणांशी संबंधित एका प्रकरणात, प्राधिकरणाने दूध विक्रेत्याशी संबंधित एका कथित घटनेच्या कव्हरेजची चौकशी केली.
कार्यक्रमात, त्याच्यासोबत असलेल्या टिकर आणि थंबनेलसह, घटनेचे वर्णन ‘थुंक जिहाद’ किंवा ‘दूध जिहाद’ असे केले गेले आणि आरोपीची धार्मिक ओळखीवर भर देण्यात आला. तक्रारीत आरोप करण्यात आला आहे की प्रसारक ज्या फुटेजवर विश्वास ठेवतात त्यात कथित कृत्य खात्रीशीरपणे दाखवले गेले नाही आणि आरोपीने योग्य स्पष्टीकरण दिले नाही.
एनबीडीएसएने असे निरीक्षण नोंदवले की गेल्या काही वर्षांत, विशिष्ट समुदायाच्या सदस्यांशी संबंधित घटनांचे वृत्तांकन करताना प्रसारक ‘जिहाद’ शब्द वापरत असल्याबद्दल त्यांना असंख्य तक्रारी प्राप्त झाल्या. अशा संज्ञांवरील वाढते प्रमाण लक्षात घेता प्राधिकरणाने म्हटले आहे की बातम्यांच्या प्रसारणात या संज्ञांच्या वापरासाठी विशिष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे बनवणे गरजेचे आहे. प्रसारकांना मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केल्यानंतर प्राधिकरणाने तक्रार बंद केली.
ऑक्टोबर 2024 मध्ये टाइम्स नाऊ नवभारतच्या प्रसारणासंदर्भात एका वेगळ्या आदेशात, प्राधिकरणाने एका कार्यक्रमाची चौकशी केली ज्यामध्ये अन्नात थुंकण्याच्या कथित घटनांना ‘थुंक जिहाद’ म्हणून संबोधले गेले होते. तक्रारदाराने म्हटले आहे की या प्रसारणांमध्ये मुस्लिम व्यक्तींनी केलेल्या संशयास्पद चुकीच्या कृत्यांना मोठ्या कटाचा भाग म्हणून दाखवण्याचा एक नमुना दिसून येतो.
प्रसारकाने म्हटले आहे की कार्यक्रमाचा उद्देश सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छतेशी संबंधित चिंतांवर प्रकाश टाकणे हा होता. आणि त्याचा वापर जातीय विभाजनाला चालना देण्यासाठी कोणत्याही हेतूशिवाय करण्यात आला होता. तक्रार मिळाल्यानंतर वादग्रस्त व्हिडिओ काढून टाकण्यात आल्याचेही वृत्त आहे. प्रसारण काढून टाकल्याची नोंद घेत, एनबीडीएसएने या प्रकरणाचा पुढे पाठपुरावा न करण्याचा निर्णय घेतला, परंतु भविष्यातील प्रसारणांमध्ये सावधगिरी बाळगण्याचा सल्ला चॅनेलला दिला.
प्राधिकरणाने जबाबदार आणि तटस्थ वृत्तांकनाच्या गरजेवर भर दिला आणि प्रसारकांना समुदायांना बदनाम करू शकतील किंवा सत्यापित नसलेल्या षड्यंत्र सिद्धांतांना प्रोत्साहन देतील अशा शब्दांचा वापर करण्याविरुद्ध इशारा दिला. त्यात म्हटले आहे की ‘जिहाद’ या शब्दाच्या वापरावरील प्रस्तावित मार्गदर्शक तत्त्वे सांप्रदायिक वृत्तांकनाच्या विद्यमान नियमांना पूरक असतील.
माहित असावे कि नुकतेच जम्मू आणि काश्मीरमधील एका व्यक्तीने महामार्गाच्या मध्यभागी ट्रक थांबवून नमाज पठण केल्याची खोटी बातमी प्रसारित केल्याबद्दल एनबीडीएसएने झी न्यूज चॅनेनला 1 लाख रुपयांचा दंड ठोठावला आहे.
