अमेरिका – इराण देशाचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या निधनानंतर आता देशाच्या सत्तेची सूत्रे नेमकी कोणाच्या हाती जाणार आणि देशाचे भवितव्य काय असणार, यावरून संपूर्ण जागतिक पातळीवर राजकारण चांगलेच तापले आहे. या अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वपूर्ण राजकीय सत्तासंघर्षात अमेरिका देशाचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आता थेट उडी घेतली आहे. इराणच्या भविष्यातील नेतृत्वाबाबत अंतिम निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेत अमेरिका पूर्णपणे सहभागी असेल, अशी अत्यंत मोठी आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवर खळबळ उडवून देणारी घोषणा त्यांनी केली आहे. विशेषतः अयातुल्ला अली खामेनी यांचा मुलगा असलेल्या मोजतबा खामेनी याला सत्तेचा अधिकृत वारसदार म्हणून स्वीकारण्यास त्यांनी अत्यंत स्पष्ट शब्दांत आणि कठोरपणे नकार दिला आहे. राष्ट्राध्यक्षांच्या या अधिकृत भूमिकेमुळे इराणच्या अंतर्गत राजकीय बाबींमध्ये आता थेट परकीय हस्तक्षेपाचे अतिशय स्पष्ट संकेत मिळू लागले आहेत.
अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या पश्चात त्यांच्या रिकाम्या झालेल्या सर्वोच्च नेतेपदासाठी त्यांचा मुलगा मोजतबा खामेनी याचे नाव सध्या सर्वाधिक आघाडीवर असल्याची राजकीय वर्तुळात जोरदार चर्चा होती. मोजतबा खामेनी यांचे इराणमधील अत्यंत शक्तिशाली आणि प्रभावी मानल्या जाणाऱ्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्स या लष्करी दलाशी अतिशय घनिष्ठ, तसेच जवळचे संबंध आहेत. याशिवाय, त्यांची ओळख एका अत्यंत कट्टरपंथी विचारधारेचा नेता म्हणूनच केली जाते. मात्र, या सर्व राजकीय शक्यतांवर पूर्णपणे पाणी फेरत डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एका विशेष आंतरराष्ट्रीय मुलाखतीदरम्यान अतिशय ठामपणे आपली स्वतःची भूमिका मांडली. त्यांनी अतिशय स्पष्ट केले की, भविष्यातील सत्ताधीश म्हणून मोजतबा खामेनी यांच्या नावाला त्यांचा आणि त्यांच्या प्रशासनाचा पूर्णपणे विरोध आहे. इराणमध्ये प्रदीर्घ काळ चालत आलेल्या जुन्या आणि कट्टरपंथी धोरणांना पुढे नेणाऱ्या कोणत्याही नेत्याची आता अजिबात आवश्यकता नाही, तर संपूर्ण देशात खऱ्या अर्थाने शांतता आणि सलोखा प्रस्थापित करू शकेल अशा एका नव्या आणि सामंजस्यपूर्ण नेतृत्वाची सर्वाधिक गरज असल्याचे त्यांनी ठणकावून सांगितले आहे.
या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय राजकीय परिस्थितीचे गांभीर्य स्पष्ट करताना डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणमधील सध्याच्या सत्तांतराची थेट तुलना व्हेनेझुएला देशातील मागील राजकीय घडामोडींशी केली आहे. व्हेनेझुएला देशामध्ये डेल्सी रॉड्रिग्ज यांच्या बाबतीत जसा आंतरराष्ट्रीय सहभाग पाहायला मिळाला होता, अगदी त्याच धर्तीवर इराणच्या नवीन नेत्याच्या नियुक्ती प्रक्रियेत आपला स्वतःचा सहभाग अत्यंत आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. अमेरिका देशाच्या अधिकृत हस्तक्षेपाशिवाय किंवा सहभागाशिवाय इराणने आपला नवीन नेता निवडण्याची प्रक्रिया राबवणे म्हणजे केवळ आपला मौल्यवान वेळ वाया घालवण्यासारखेच ठरेल, असे अत्यंत परखड आणि थेट विधान त्यांनी केले आहे. जर इराणने पुन्हा एकदा जुन्याच कट्टरवादी धोरणांचे नेतृत्व स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला, तर आगामी काळात अमेरिका आणि इराण या दोन देशांमधील सुरू असलेला संघर्ष अधिकच भीषण आणि तीव्र होईल, असा अतिशय गंभीर इशाराही त्यांनी या निमित्ताने जगासमोर दिला आहे.
गेल्या तब्बल ३७ वर्षांपासून इराणवर एकहाती सत्ता गाजवणारे अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या निधनामुळे निर्माण झालेली राजकीय पोकळी भरून काढण्यासाठी सध्या ८८ सदस्यीय तज्ज्ञांचे एक विशेष पॅनेल नवीन नेत्याची निवड करण्यासाठी युद्धपातळीवर काम करत आहे. या संपूर्ण प्रक्रियेबाबत इराणच्या परराष्ट्रमंत्र्यांनी याच आठवड्यात नवीन सर्वोच्च नेत्याच्या नावाची अधिकृत घोषणा केली जाईल, अशी माहिती दिली असली तरी, डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या ताज्या आणि आक्रमक विधानांमुळे या संपूर्ण अंतर्गत निवड प्रक्रियेवर अमेरिका देशाचा एक प्रचंड मोठा राजकीय दबाव निर्माण झाला आहे.
या व्यतिरिक्त, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केवळ शाब्दिक इशारे देऊनच न थांबता, प्रत्यक्ष लष्करी आणि राजकीय कृती करण्याचेही अत्यंत स्पष्ट संकेत दिले आहेत. पाश्चिमात्य देशांचे भक्कम समर्थन असलेले कुर्दिश लढाऊ गट आता इराणच्या सीमाभागात आपल्या कारवाया आणि लष्करी हालचाली मोठ्या प्रमाणावर वाढवू शकतात. या वाढत्या हालचालींमुळे तेहरानमधील सध्याच्या सत्ताधाऱ्यांवर आणि व्यवस्थेवर चहुबाजूंनी मोठा दबाव निर्माण केला जाऊ शकतो. इराणमध्ये केवळ एखादा लष्करी विजय मिळवणे आता पुरेसे राहिलेले नाही, तर तिथली संपूर्ण प्रस्थापित राजकीय व्यवस्था मुळापासून बदलणे अत्यंत गरजेचे आहे, अशी अत्यंत ठाम आणि आक्रमक भूमिका डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मांडली आहे.
