भास्कर भाऊ… शरीराने दूर, पण मनाने सदैव सोबत.!

जन्मदिवशी प्रिय मित्राला विनम्र अभिवादन…

आज स्व. भास्कर श्रीधरपंत तरणकंठीवार यांचा जन्मदिवस.

आज त्यांना शुभेच्छा द्याव्यात की त्यांच्या स्मृतींना अभिवादन करावे, असा प्रश्न मनात निर्माण होतो. कारण भास्कर भाऊ आज शरीराने आपल्यात नाहीत, हे मन अजूनही स्वीकारायला तयार नाही. काही माणसे आयुष्यात येतात आणि काळाच्या ओघात दूर जातात; पण काही व्यक्ती आपल्या जीवनाचा असा अविभाज्य भाग बनतात की त्यांचे अस्तित्व त्यांच्या जाण्यानंतरही सतत जाणवत राहते. भास्कर भाऊ माझ्यासाठी असेच एक जिवाभावाचे मित्र, मार्गदर्शक, सहकारी, मदतीचा आधार आणि सुख-दुःखातील सोबती होते.

१५ नोव्हेंबर १९९७ – आमच्या मैत्रीची सुरुवात
माझ्या आणि भास्कर भाऊंच्या मैत्रीचा प्रवास १५ नोव्हेंबर १९९७ रोजी सुरू झाला. त्या दिवशी मी कृषीदेव खत कारखाना, बुटीबोरी येथे सयंत्र अभियंता म्हणून रुजू झालो. माझ्यासाठी ते पूर्णपणे नवीन वातावरण होते. त्यापूर्वी मी एका कॉर्पोरेट कंपनीत काम केले होते. तेथून एका तुलनेने छोट्या संस्थेत आल्यानंतर सुरुवातीच्या काळात मनात अनेक प्रश्न निर्माण झाले. “मी इथे कशाला आलो?” असेही कधी कधी वाटायचे. अशा वेळी मला धीर देणारे आणि विश्वास देणारे एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे भास्कर भाऊ. त्यांच्याशी झालेली पहिली ओळख पुढे घट्ट मैत्रीत बदलली. नोकरीच्या सुरुवातीच्या काळात नवीन वातावरणाशी जुळवून घेताना त्यांनी मला मनापासून सहकार्य केले. एखाद्या प्रसंगी मी निराश झालो किंवा नाराज झालो, तर माझ्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहण्याचे काम त्यांनी केले.

मित्र म्हणून आधार, सहकारी म्हणून साथ
कारखान्यातील कामकाजात अनेक चढ-उतार आले. कधी वरिष्ठ व्यवस्थापनाशी चर्चा करण्याचा प्रसंग आला, तर कधी एखादा प्रश्न सोडवण्यासाठी योग्य व्यक्तीपर्यंत पोहोचण्याची गरज भासली. अशा अनेक प्रसंगी भास्कर भाऊंनी माझी साथ दिली. त्यांचे वैशिष्ट्य असे की ते केवळ सहानुभूती व्यक्त करून थांबत नसत; जिथे गरज असेल तिथे प्रत्यक्ष उभे राहत. त्यामुळे माझ्यासाठी ते केवळ मित्र राहिले नाहीत, तर एक विश्वासू सहकारी आणि मार्गदर्शक बनले.

कामगारांचे नेतृत्व आणि संस्थेसाठी योगदान
भास्कर भाऊंच्या व्यक्तिमत्त्वाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांचे कामगार नेतृत्व. युनियनचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी कर्मचाऱ्यांच्या प्रश्नांसाठी व्यवस्थापनाशी सातत्याने संवाद साधला. कर्मचाऱ्यांना त्यांचे हक्क आणि विविध लाभ मिळावेत यासाठी त्यांनी आग्रह धरला आणि प्रयत्न केले. पण त्यांचे नेतृत्व केवळ कर्मचारीहितापुरते मर्यादित नव्हते. संस्था आर्थिक अडचणींच्या काळातून जात असताना संस्था टिकली पाहिजे, तिची आर्थिक परिस्थिती सुधारली पाहिजे आणि ती पुन्हा सक्षम झाली पाहिजे, या भावनेने त्यांनी परिश्रम केले.
आज संस्था चांगली कामगिरी करत आहे आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आहे. या प्रवासात अनेकांचे योगदान आहे; परंतु त्या कठीण काळात भास्कर भाऊंसारख्या कामगार नेत्यांनी केलेला त्याग, संयम आणि प्रयत्न निश्चितच स्मरणात ठेवण्यासारखे आहेत.

संस्थेशी बालपणापासून जोडलेले नाते
भास्कर भाऊंचे या संस्थेशी असलेले नाते अतिशय जुने होते. वयाच्या अवघ्या १५व्या वर्षापासून त्यांनी दि. विदर्भ को-ऑपरेटिव्ह मार्केटिंग फेडरेशन लिमिटेडच्या कृषीदेव खत कारखाना, बुटीबोरी येथे कामाला सुरुवात केली होती. त्यामुळे कारखाना ही त्यांच्यासाठी केवळ नोकरीची जागा नव्हती; त्यांच्या आयुष्याचा मोठा भाग त्या संस्थेशी जोडलेला होता. त्यांचे वडील श्रीधरपंत कारखान्यातील हनुमानाची पूजा करीत. त्यांच्याशी माझा फार स्नेह होता. भास्कर भाऊंची आई आणि त्यांचे संपूर्ण कुटुंबही माझ्या परिचयाचे आणि आपुलकीचे होते.

भास्कर भाऊंच्या घरातील आपलेपण तर कायम लक्षात राहील.
घरी एखादा विशेष पदार्थ तयार झाला की त्यांचे आवर्जून निमंत्रण असायचे—
“चला साहेब, घरी या!”
त्या साध्या शब्दांमध्ये असलेली आत्मीयता आजही मनाला स्पर्शून जाते.

गावाचा लाडका ‘भास्कर भाऊ’
भास्कर भाऊंचा मित्रपरिवार खूप मोठा होता. गावात ते सर्वमान्य आणि सर्वांचे लाडके होते. माणसे जोडण्याचा त्यांचा स्वभाव विलक्षण होता. त्यांच्या अनेक मित्रांशी माझाही परिचय झाला आणि पुढे माझीही त्यांच्याशी मैत्री झाली. अशा प्रकारे भास्कर भाऊंनी मला केवळ स्वतःची मैत्री दिली नाही, तर मित्रांचे एक मोठे वर्तुळही दिले.

२०२१ – कारखान्याच्या प्रवासाचा एक टप्पा संपला
काळ पुढे सरकत राहिला. २०२१ मध्ये आमच्या कारखान्यातील उत्पादन बंद झाले आणि व्यवस्थापनाने कारखान्याची जागा विकली. यानंतर माझी अमरावती येथे बदली झाली. त्यामुळे भास्कर भाऊ आणि माझ्या प्रत्यक्ष भेटी कमी झाल्या. कारखान्यातील रोजचा सहवास संपला; मात्र आमच्या मैत्रीत अंतर आले नाही. नंतर काही काळात भास्कर भाऊ आजारी पडले.

आजाराशी धैर्याने झुंज

त्यांना दुर्धर आजाराने ग्रासले. शरीराला वेदना होत होत्या, अनेक कठीण प्रसंग आले; पण त्यांनी परिस्थितीसमोर सहज हार मानली नाही. अनेक वेदना सहन करत त्यांनी आजाराशी शेवटपर्यंत झुंज दिली. या काळातही त्यांच्या मनातील सकारात्मकता आणि जगण्याची इच्छा कायम होती.

आईच्या निधनानंतरची शेवटची भेट
नियतीने त्यांच्यावर आणखी एक दुःखद प्रसंग आणला. त्यांच्या आईचे निधन झाले. त्या वेळी मी सपत्नीक त्यांच्या घरी सांत्वनासाठी गेलो होतो. त्या भेटीत आमच्या खूप गप्पा झाल्या. जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या. कारखान्यातील दिवस, मित्र, सहकारी आणि अनेक जुने प्रसंग पुन्हा आठवले. त्या भेटीचा आता विचार केला की मन अधिकच भरून येते. त्यानंतरही आमच्या एक-दोन वेळा फोनवर चर्चा झाल्या. त्या वेळीही मनात कुठेही असे वाटले नव्हते की ही आपली शेवटची काही संभाषणे ठरणार आहेत.

१२ ऑगस्ट २०२६ – मन सुन्न करणारी बातमी

आणि मग आला तो काळा दिवस—

१२ ऑगस्ट २०२६ रोजी सकाळी साधारण ९ वाजण्याच्या सुमारास भास्कर भाऊंच्या निधनाची बातमी मिळाली.

बातमी ऐकून मन सुन्न झाले.

“भास्कर आपल्यात नाही…”
ही वस्तुस्थिती मन मानायलाच तयार नव्हते. आजही नाही. ज्याच्याशी आयुष्याच्या एका महत्त्वाच्या टप्प्यात इतका जवळचा संबंध होता, ज्याने अडचणीच्या वेळी आधार दिला, ज्याच्यासोबत असंख्य आठवणी जोडल्या आहेत—तो माणूस अचानक कायमचा निघून गेला, ही जाणीव मनाला अस्वस्थ करून जाते.

पण भास्कर भाऊ खरोखर गेले आहेत का?

शरीराने ते आपल्यात नाहीत, हे सत्य आहे.

पण मनाने ते अजूनही आपल्यासोबत आहेत. कारखान्याच्या त्या जुन्या आठवणींत ते आहेत.
मित्रांच्या गप्पांमध्ये ते आहेत.
त्यांच्या घरच्या आपुलकीत ते आहेत.
कामगारांच्या प्रश्नांसाठी केलेल्या संघर्षात ते आहेत.
आणि आमच्या मैत्रीच्या प्रत्येक आठवणीत ते कायमचे आहेत.

पूर्वी ते समोर बसून बोलायचे; आता आठवणींतून बोलतात.

म्हणूनच मला वाटते—

भास्कर भाऊ आपल्याला सोडून गेलेले नाहीत; त्यांनी फक्त आपल्याशी संवाद साधण्याची पद्धत बदलली आहे.

त्यांची परंपरा पुढे चालू राहील

भास्कर भाऊंनी आपल्या कुटुंबाची जबाबदारीही समर्थपणे पार पाडली. त्यांच्या पत्नी समंजस आणि कुटुंबाला सांभाळून घेणाऱ्या आहेत. त्यांची मुले प्रतीक आणि पराग यांना त्यांनी उच्च शिक्षण देऊन स्वतःच्या पायावर उभे केले.

त्यांनी दिलेले संस्कार, माणुसकीची शिकवण आणि जीवनमूल्ये त्यांच्या मुलांच्या रूपाने पुढे चालू राहतील, याची खात्री आहे.

आज तुझ्या जन्मदिवशी…

भास्कर भाऊ,

आज तुझा जन्मदिवस.

तुला वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देण्यासाठी तू प्रत्यक्ष समोर नाहीस, याची खंत आहे. पण तुझ्या आठवणींना उजाळा देताना मन पुन्हा एकदा त्या जुन्या दिवसांत जाऊन पोहोचते. १५ नोव्हेंबर १९९७ रोजी सुरू झालेली आपली मैत्री १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी तुझ्या देहाच्या प्रवासासोबत संपली असेल; पण मनातील आपली मैत्री कधीच संपणार नाही. अजून खूप गप्पा बाकी होत्या,
अजून काही भेटी बाकी होत्या,
अजून कितीतरी जुन्या आठवणींना उजाळा द्यायचा होता.

पण नियतीला ते मान्य नव्हते.

आज फक्त एवढेच म्हणतो—

भास्कर भाऊ, आम्ही तुला खूप मिस करतोय.

तुझी आपुलकी, तुझा मदतीचा स्वभाव, तुझा खंबीर आधार, तुझ्या गप्पा आणि तुझी मैत्री—सगळे काही खूप आठवते.

तुझी आठवण आली की डोळे पाणावतात आणि हृदय भरून येते.

तू शरीराने आमच्यात नाहीस,
पण मनाने तू सदैव आमच्यासोबत आहेस.

प्रिय मित्र भास्कर भाऊंना त्यांच्या जन्मदिवशी विनम्र अभिवादन.!

भावपूर्ण श्रद्धांजली.!

भास्कर भाऊ, तुला खूप मिस करतोय मित्रा…

अभिवादनकर्ता –
इंजि. प्रदीप चौधरी, नागपूर.

Author: इंजि. प्रदीप चौधरी

लेखक नागपूर येथील रहिवासी असून अमरावती येथील कृषिदेव खत कारखान्यात कारखाना व्यवस्थापक म्हणून कार्यरत आहेत. पेशाने ते यांत्रिकी अभियंता आहे, त्याचबरोबर समाजातील आरोग्य आणि फिटनेस जनजागृतीसाठी ते हेल्थ अँड लाइफ कोच म्हणूनही कार्यरत असून समाजप्रबोधनाचे कार्य सक्रियपणे करतात. साहित्याची आवड असल्यामुळे ते सामाजिक, शैक्षणिक तसेच आरोग्य व जीवनशैली विषयक लेखन नियमितपणे करतात. त्यांनी सामाजिक, शैक्षणिक व साहित्यिक विषयांवर विपुल लेखन केले असून त्यांचे लेख सोशल मीडिया मध्ये सातत्याने प्रकाशित होतात. विविध सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून ते समाजप्रबोधनाचे कार्य प्रभावीपणे पार पाडत आहेत. आपल्या प्रभावी आणि विचारप्रवर्तक लेखणीद्वारे ते सामाजिक, शैक्षणिक व धार्मिक विषयांवरील महत्त्वपूर्ण विचार जनतेसमोर मांडतात. आपले विचार सा. रयत रक्षक व रयत रक्षक न्यूज, महाराष्ट्र च्या माध्यमातून ते नेहमी प्रखरतेने मांडत असतात.