“अंधाराच्या कुशीत उमललेला उजेड”

जगण्याच्या वाटेवर….

रात्र गडद होत जाते… आभाळ ढगांनी भरून येते… बाहेर पावसाची रिमझिम सुरू असते आणि मंदिराच्या गाभाऱ्यात मध्यरात्रीची चाहूल लागते. टाळ-मृदंगाचा नाद हळूहळू वाढतो. भक्तांचे डोळे एका क्षणाची आतुरतेने वाट पाहत असतात आणि मग तो क्षण येतो…

कृष्णजन्माचा.!
कृष्ण जन्मतो तो प्रकाशात नाही, तर अंधाराच्या कुशीत. कारागृहाच्या बंदिस्त भिंतींमध्ये. अन्याय, भीती आणि मृत्यूच्या सावटात.

किती विलक्षण प्रतीक आहे हे.!
माणसाच्या आयुष्यातही काही क्षण असेच असतात. सगळ्या वाटा बंद झाल्यासारख्या वाटतात. विश्वासाची दारे मिटतात. जवळची माणसे दुरावतात. प्रयत्न करूनही अपेक्षित परिणाम मिळत नाही. आणि मनाच्या कोपऱ्यात एक प्रश्न उभा राहतो ‘आता पुढे काय?’
कदाचित याच क्षणी कृष्णकथेचा अर्थ नव्याने उमगतो.
अंधार कितीही गडद असला तरी त्याच्या पोटात उजेडाची शक्यता दडलेली असते.
कृष्णाचा जन्म म्हणजे केवळ एका देवतेचा जन्म नाही; तो आशेचा जन्म आहे. अन्यायासमोर उभे राहण्याच्या धैर्याचा जन्म आहे. निराशेच्या क्षणी पुन्हा जगण्याची उमेद जागी होण्याचा जन्म आहे.

कृष्णाच्या बालपणाकडे पाहिले की जीवनाचे दुसरे रूप दिसते. गोकुळातल्या त्याच्या लीला म्हणजे निष्पाप आनंदाची उधळण. मातीशी नाते, मित्रांशी मैत्री, गवळणींच्या तक्रारी, यशोदेची माया… या सगळ्यातून एक गोष्ट जाणवते जीवन कितीही कठीण असले तरी त्यात आनंदाचे छोटे क्षण जपता आले पाहिजेत.
आज आपण मोठे होताना या छोट्या आनंदांना कुठेतरी हरवून बसतो.

मोठ्या यशाच्या शोधात एखाद्या मुलाचे निरागस हसू, आईच्या हातचा साधा घास, मित्राची मनापासून केलेली विचारपूस किंवा पावसात चिंब भिजण्याचा आनंद. या छोट्या गोष्टींना आपण किंमत देत नाही. कृष्ण मात्र जगण्याची ही कला शिकवतो.

तो मुरली वाजवतो.
मुरली स्वतःहून बोलत नाही. ती पोकळ असते म्हणून तिच्यातून सूर उमटतो. माणसानेही मनातील अहंकाराची काही दारे उघडी केली, स्वतःला थोडे रिकामे केले, तरच जीवन त्याच्यात एखादा मधुर स्वर भरू शकते.

कृष्णाचे मोरपीसही काहीतरी सांगून जाते. अनेक रंग एकत्र असतात, तरी त्यांच्यात संघर्ष नसतो. मानवी जीवनही असेच आहे. सुख-दुःख, यश-अपयश, प्रेम-विरह, लाभ-हानी सगळे रंग सोबत घेऊनच जीवनाचे चित्र पूर्ण होते.फक्त सुखच मिळावे, अशी अपेक्षा केली तर आयुष्य अपुरेच राहील.कधी दुःखही आवश्यक असते;कारण दुःख माणसाला आतून घडवते. काही अश्रू डोळ्यांतून वाहून जातात, पण त्यांच्याबरोबर मनातली एखादी गाठही सुटून जाते;आणि म्हणूनच कृष्णाचा जन्म आपल्याला एक नवी जाणीव देतो.

परिस्थिती आपल्या हातात नसली तरी तिच्याशी कसे वागायचे, हे आपल्या हातात असते.महाभारताच्या रणांगणावर अर्जुनाच्या हातातून गांडीव गळते. मन संभ्रमाने भरते. त्या क्षणी कृष्ण त्याला जीवनाचा मार्ग दाखवतो.कर्तव्यापासून पळू नकोस.आपल्या आयुष्यातही अशी अनेक कुरुक्षेत्रे येतात. बाहेर युद्ध नसते; पण आत संघर्ष सुरू असतो. निर्णय घ्यायचा असतो, नाते जपायचे की सोडायचे असते, सत्य बोलायचे की सोयीचा मार्ग स्वीकारायचा असतो.तेव्हा कृष्णाची गीता पुस्तकात नसते; ती आपल्या विवेकाच्या आवाजात असते.

आज जन्माष्टमीच्या निमित्ताने आपण घरात पाळणा सजवू, कृष्णाची मूर्ती ठेवू, प्रसाद वाटू. पण त्याचवेळी मनात एक प्रश्नही ठेवूया,आपल्या अंतर्मनातला कृष्ण जागा आहे का?
अंधारात आशा देणारा, अन्यायासमोर न झुकणारा, नात्यांत प्रेम ठेवणारा, कर्म करताना फलाची चिंता न करणारा आणि संकटातही हास्य जपणारा…
कृष्णाचा जन्म हजारो वर्षांपूर्वी झाला असेल; पण त्याचा अर्थ प्रत्येक पिढीला नव्याने जन्म घ्यायला हवा.
कारण जगण्याच्या वाटेवर अंधार येणारच…
पण त्या अंधारात उजेड शोधण्याची दृष्टी जिवंत ठेवली, तर प्रत्येक रात्र एका नव्या पहाटेची चाहूल घेऊन येते.
आणि कदाचित…
तोच आपल्या मनातला कृष्णजन्म असतो.

लेखिका –
ॲड. नीता प्रफुल्ल कचवे
अधिवक्ता, साहित्यिक, समुपदेशक तथा प्रकाशक
संस्थापक- बांधिलकी प्रतिष्ठान, अमरावती.
संपर्क – ८८०५२५८०१६

Author: ॲड. नीता प्रफुल कचवे

लेखिका माजी जिल्हा परिषद शिक्षिका (स्वेच्छा निवृत्त) असून एक उत्कृष्ट साहित्यिक अधिवक्ता, समुपदेशक व वक्ता म्हणून कार्यरत आहेत. बांधिलकी प्रतिष्ठान व बांधिलकी बहुउद्देशीय ट्रस्ट अमरावती च्या संस्थापक अध्यक्षा म्हणून सामाजिक क्षेत्रात कार्य करतात. समाजात वाचनालय, बालसंस्कार केंद्र, महिला व युवतींसाठी विविध उपक्रमे, वृक्षारोपण, प्लास्टिक निर्मूलन कार्यशाळा, शाळा व कॉलेज मधे विविध विषयांवर व्याख्यान हे त्यांचे प्रमुख कार्य आहेत. बांधिलकी प्रतिष्ठान, अखिल भारतीय मराठा महासंघ, मराठी साहित्य मंडळ, भाऊसाहेब उपाख्य पंजाबराव देशमुख शिक्षक परिषद, अखिल भारतीय कुर्मी मराठा समाज संघटना, अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत, अखिल भारतीय ग्राहक कल्याण परिषद अश्या विविध संघटनेच्या माध्यमातून सामाजिक क्षेत्रात अग्रेसर आहेत. साहित्य क्षेत्रात त्यांनी ३० पुस्तकांचे प्रस्तावना लेखन केलेले आहे. तीन पुस्तकांचे संपादन केलेले आहे. कथा, कविता व लेखन सारख्या विषयांवर कार्यशाळा घेणे, राज्यस्तरीय साहित्य संमेलनाचे आयोजन केलेले आहे. त्यांनी स्वतः १० पुस्तकांचे प्रकाशन केले असून ५ पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. राज्यस्तरीय साहित्य सेवा गौरव पुरस्कार २०२५, राष्ट्रीय नारिशक्ती पुरस्कार २०२६ दिल्ली, शब्दवेल नारिशक्ती सन्मान २०२६, खरी कारभारीण नारिशक्ती पुरस्कार २०२६, क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले काव्यप्रतिभा पुरस्कार २०२६ च्या त्या मानकरी ठरल्या आहेत. समाज जागृती हा त्यांचा आवडीचा छंद राहिला असून, सा. रयत रक्षक व रयत रक्षक न्यूज, महाराष्ट्र च्या माध्यमातून आपले विचार ते नेहमी वाचकांसाठी मांडत असतात.