अंतरीचा किनारा…

कोकण किनाऱ्यावरचं ते छोटंसं गाव. सकाळ नुकतीच जागी झाली होती. आकाशाच्या कडेवरून सोनेरी प्रकाश अलगद पसरत होता. समुद्राच्या अथांग पाण्यावर सूर्यकिरणांचे चमकणारे तुकडे तरंगत होते. किनाऱ्यावर आदळणाऱ्या लाटांचा अखंड नाद वातावरणात भरून राहिला होता.आरव समुद्रकिनारी उभा होता. पायाखाली ओली वाळू, समोर अथांग सागर आणि अंगावर झोंबणारा खारट वारा. तो बराच वेळ नुसताच लाटांकडे पाहत राहिला. त्या येत होत्या, किनाऱ्याला स्पर्श करत होत्या आणि पुन्हा परत जात होत्या.
त्याच्या मनातही विचारांच्या अशाच असंख्य लाटा उसळत होत्या.

शहरातील धकाधकीपासून दूर जाण्यासाठी तो काही दिवसांसाठी इथे आला होता. मागच्या काही वर्षांत आयुष्याने त्याला खूप काही शिकवलं होतं. काही माणसं जवळ आली होती, काही दूर गेली होती. काही नाती तुटली होती, तर काहींनी विश्वासाचे धागेच उसवून टाकले होते.
त्याला नेहाचे शब्द आठवले.
“तू खूप बदललास, आरव.”
त्या दिवशी ते दोघे एका कॅफेत बसले होते. खिडकीबाहेर पाऊस पडत होता.
“पूर्वीसारखा राहिला नाहीस तू,” नेहा म्हणाली होती.
“म्हणजे?”
“पूर्वी प्रत्येक गोष्टीत आनंद शोधायचास. प्रत्येक माणसावर सहज विश्वास ठेवायचास. आता तुझ्या चेहऱ्यावर कायम एक अदृश्य भिंत दिसते.”
आरव काही क्षण शांत राहिला होता.
“गोडपणा टिकवायला खूप विश्वास लागतो, नेहा,” तो हळू आवाजात म्हणाला होता, “आणि तोच संपलाय.”
नेहाने त्याच्याकडे पाहिलं होतं, पण त्याच्या डोळ्यांमधली वेदना तिलाही वाचता आली नव्हती.

त्या आठवणी झटकत आरव समुद्रकिनाऱ्यावर चालू लागला.किनाऱ्याच्या एका टोकाला काही मच्छीमार जाळी विणत बसले होते. त्यांच्या चेहऱ्यावर उन्हाने उमटवलेल्या रेषा होत्या, पण त्यात एक प्रकारचं समाधानही होतं. जीवनाशी झगडूनही न हरलेलं समाधान.

आरव त्यांच्याकडे पाहत असतानाच जवळच्या खडकावर बसलेला एक वृद्ध त्याच्या नजरेस पडला . सावळा चेहरा, पांढरे केस, सुरकुत्यांनी भरलेलं कपाळ; पण डोळ्यांत विलक्षण शांतता होती.
“पहिल्यांदाच आलास वाटतं?” वृद्धाने विचारलं.
“हो,” आरव हसला, “पण असं वाटतंय जणू मी इथलाच आहे.”
वृद्धही हसला.
“समुद्राची तीच तर गंमत आहे. तो परक्यांनाही आपलंसं करतो.”
आरव त्याच्या शेजारी जाऊन बसला.
दोघेही काही वेळ शांत राहिले. फक्त लाटांचा आवाज बोलत होता.
“तुम्ही रोज येता इथे?” आरवने विचारलं.
“गेली चाळीस वर्षं.”
“कंटाळा येत नाही?”
“समुद्राचा कंटाळा येतो का कधी?” वृद्ध हसत म्हणाला. “दररोज तो काहीतरी नवीन शिकवतो.”
आरवच्या चेहऱ्यावर कुतूहल उमटलं.
“काय शिकवतो?”
वृद्धाने समोरच्या लाटांकडे पाहिलं.
“पाहिलंस का? प्रत्येक लाट किनाऱ्यावर आदळते. मोडते. विरघळते. पण पुढची लाट पुन्हा येते. आयुष्यही तसंच असतं. पडणं महत्त्वाचं नसतं, पुन्हा उभं राहणं महत्त्वाचं असतं.”
आरव काही बोलला नाही.
त्याच्या मनात अनेक जखमा होत्या.
वृद्ध पुन्हा म्हणाला,
“तुझ्या चेहऱ्यावर थकवा दिसतोय. मन खूप बोलतंय, पण तू त्याचं ऐकत नाहीस.”
आरव चकित झाला.
“तुम्हाला कसं कळलं?”
“समुद्राजवळ बसणाऱ्या माणसांच्या डोळ्यांतून बरंच काही कळतं.”
क्षणभर शांतता पसरली.
“कधी कधी माणसं खूप दुखावतात,” आरव अचानक बोलून गेला.
वृद्धाने मान हलवली.
“हो. पण दुखावणारी माणसं आपल्याला स्वतःची ओळखही करून देतात.”
“म्हणजे?”
“जेव्हा सगळं सुरळीत असतं तेव्हा आपल्याला स्वतःची ताकद कळत नाही. वादळ आलं कीच जहाजाची खरी परीक्षा होते.”

आरव समुद्राकडे पाहू लागला.
दूर क्षितिजावर एक होडी लाटांशी झुंज देत पुढे सरकत होती.
“तुमच्या आयुष्यातही वादळं आली असतील?”
वृद्धाच्या चेहऱ्यावर हलकंसं स्मित उमटलं.
“खूप.”
तो पुढे म्हणाला,
“एकदा समुद्रात मोठं वादळ आलं होतं. माझी होडी उलटली. सर्व काही संपलं असं वाटलं. पण त्या दिवशी एक गोष्ट समजली.जीवनात हरवलेलं सगळं परत मिळेलच असं नाही; पण जगण्याची इच्छा टिकली तर नवीन मार्ग नक्की सापडतो.”

आरव मन लावून ऐकत होता.
सूर्य आता पश्चिमेकडे झुकू लागला होता.
संध्याकाळचा केशरी प्रकाश समुद्रावर पसरला होता. लाटा सोनेरी दिसू लागल्या होत्या.

वृद्ध उठला.
“चल, आता निघतो.”
“पुन्हा भेटाल?”
“समुद्राजवळ आलास की भेटेन.”
वृद्ध हसत निघून गेला.
आरव बराच वेळ तिथेच बसून राहिला.
त्याला जाणवत होतं की, तो ज्या उत्तरांच्या शोधात इथे आला होता, ती उत्तरे शब्दांत नाहीत; ती या समुद्रात दडली आहेत.
त्याने डोळे मिटले.
खारट वारा चेहऱ्यावरून फिरला.
त्याला अचानक जाणवलं समुद्राचं पाणी खारट असलं तरी त्याच्यामुळे जीवन फुलतं. त्याचप्रमाणे आयुष्यातील कटू अनुभवही माणसाला कठोर बनवण्यासाठी नसतात; ते त्याला अधिक खोल, अधिक समंजस बनवतात.
तो स्वतःशीच हसला.

“कदाचित मी बदललो आहे,” तो मनात म्हणाला, “पण तुटलो नाही.”
लाटा पुन्हा किनाऱ्यावर आल्या.
त्यांच्या आवाजात आता त्याला वेदना ऐकू येत नव्हती; एक शांत संदेश ऐकू येत होता.
सत्य नेहमी गोड नसतं. कधी कधी ते समुद्राच्या वाऱ्यासारखं खारट असतं. पण त्या खारटपणातच जीवनाची खरी चव दडलेली असते.

सूर्य हळूहळू क्षितिजाच्या पलीकडे गेला.
संधिप्रकाश उतरू लागला.
आरव उठला. त्याच्या मनातला गोंधळ आता बराचसा निवळला होता.
समुद्र तसाच होता. वारा तसाच होता.
बदललं होतं ते फक्त त्याचं मन.
बाहेरचा किनारा शोधत शोधत तो इथे आला होता; पण त्याला सापडला होता एक वेगळाच किनारा,
अंतरीचा किनारा.

लेखिका –
ॲड. नीता प्रफुल्ल कचवे
अधिवक्ता, समुपदेशक तथा साहित्यिक,
अमरावती.
संपर्क – ८८०५२५८०१६

Author: ॲड. नीता प्रफुल कचवे

लेखिका माजी जिल्हा परिषद शिक्षिका (स्वेच्छा निवृत्त) असून एक उत्कृष्ट साहित्यिक अधिवक्ता, समुपदेशक व वक्ता म्हणून कार्यरत आहेत. बांधिलकी प्रतिष्ठान व बांधिलकी बहुउद्देशीय ट्रस्ट अमरावती च्या संस्थापक अध्यक्षा म्हणून सामाजिक क्षेत्रात कार्य करतात. समाजात वाचनालय, बालसंस्कार केंद्र, महिला व युवतींसाठी विविध उपक्रमे, वृक्षारोपण, प्लास्टिक निर्मूलन कार्यशाळा, शाळा व कॉलेज मधे विविध विषयांवर व्याख्यान हे त्यांचे प्रमुख कार्य आहेत. बांधिलकी प्रतिष्ठान, अखिल भारतीय मराठा महासंघ, मराठी साहित्य मंडळ, भाऊसाहेब उपाख्य पंजाबराव देशमुख शिक्षक परिषद, अखिल भारतीय कुर्मी मराठा समाज संघटना, अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत, अखिल भारतीय ग्राहक कल्याण परिषद अश्या विविध संघटनेच्या माध्यमातून सामाजिक क्षेत्रात अग्रेसर आहेत. साहित्य क्षेत्रात त्यांनी ३० पुस्तकांचे प्रस्तावना लेखन केलेले आहे. तीन पुस्तकांचे संपादन केलेले आहे. कथा, कविता व लेखन सारख्या विषयांवर कार्यशाळा घेणे, राज्यस्तरीय साहित्य संमेलनाचे आयोजन केलेले आहे. त्यांनी स्वतः १० पुस्तकांचे प्रकाशन केले असून ५ पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. राज्यस्तरीय साहित्य सेवा गौरव पुरस्कार २०२५, राष्ट्रीय नारिशक्ती पुरस्कार २०२६ दिल्ली, शब्दवेल नारिशक्ती सन्मान २०२६, खरी कारभारीण नारिशक्ती पुरस्कार २०२६, क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले काव्यप्रतिभा पुरस्कार २०२६ च्या त्या मानकरी ठरल्या आहेत. समाज जागृती हा त्यांचा आवडीचा छंद राहिला असून, सा. रयत रक्षक व रयत रक्षक न्यूज, महाराष्ट्र च्या माध्यमातून आपले विचार ते नेहमी वाचकांसाठी मांडत असतात.