मुंबई – महाराष्ट्राच्या सध्याच्या राजकीय पटलावर एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि गुंतागुंतीचा पेचप्रसंग निर्माण झाला आहे. हा संघर्ष आता केवळ सत्ताधारी पक्ष आणि विरोधकांपुरता सीमित राहिलेला नसून, त्याने सत्ताधारी महायुतीच्या अंतर्गत गोटातही प्रवेश केला आहे. राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या दुर्दैवी निधनानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या दोन्ही गटांच्या संभाव्य विलिनीकरणाचा विषय ऐरणीवर आला आहे. विशेष म्हणजे, या संवेदनशील मुद्द्यावर उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने घेतलेली भूमिका ही त्यांचा मित्रपक्ष असलेल्या भारतीय जनता पक्षासाठी मोठी डोकेदुखी ठरत आहे. ज्या विषयावरून भाजपचे वरिष्ठ नेते आणि अजित पवार गटाचे पदाधिकारी शरद पवारांचे दावे फेटाळून लावत आहेत, त्याच मुद्द्यावर शिंदे गटाचे नेते मात्र शरद पवारांच्या विधानांशी सहमती दर्शवताना दिसत आहेत.
शरद पवारांचा दावा आणि भाजपची अस्वीकृती अजित पवार यांच्या निधनानंतर शरद पवार यांनी एक खळबळजनक खुलासा केला होता. त्यांनी केलेल्या दाव्यानुसार, १२ फेब्रुवारी ही तारीख दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या विलीनीकरणासाठी निश्चित करण्यात आली होती आणि या संदर्भात अजित पवारांशी सविस्तर चर्चाही झाली होती. शरद पवारांच्या या विधानामुळे राजकीय वर्तुळात एकच वादळ उठले. जर हे विलिनीकरण खरोखरच होणार होते, तर महायुतीचे पुढे काय होणार, या चिंतेने भाजपच्या गोटात अस्वस्थता निर्माण झाली. परिणामी, भाजप नेत्यांनी तातडीने हा दावा फेटाळून लावला. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि भाजपच्या इतर ज्येष्ठ नेत्यांनी शरद पवारांच्या या ‘विलिनीकरण थिअरी’ वर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. “अजित पवार भाजपला विश्वासात घेतल्याशिवाय असा कोणताही मोठा निर्णय घेऊ शकत नाहीत,” असे स्पष्टीकरण मुख्यमंत्र्यांनी दिले. मात्र, यावर शरद पवारांनीही पलटवार करत, “जे या चर्चेचा भागच नव्हते, त्यांना यावर बोलण्याचा काय अधिकार?” असा सवाल उपस्थित केला.
शिंदे गटाचा वेगळा सूर : शरद पवारांच्या विधानाला पाठिंबा महायुतीचा एक महत्त्वाचा घटक पक्ष म्हणून शिंदे गटाकडून भाजपच्या भूमिकेचे समर्थन अपेक्षित होते. परंतु, प्रत्यक्षात वेगळेच चित्र पाहायला मिळत आहे. प्रताप सरनाईक, उदय सामंत आणि संजय शिरसाट यांसारख्या शिंदे गटातील प्रमुख नेत्यांच्या वक्तव्यांनी सर्वांचे लक्ष वेधले आहे. प्रताप सरनाईक यांनी उघडपणे मान्य केले की, दोन्ही राष्ट्रवादी गटांच्या विलीनीकरणाची चर्चा सुरू होती ही वस्तुस्थिती आहे आणि त्याबाबतची कुजबूज त्यांच्याही कानावर आली होती. “शरद पवार जे सांगत आहेत, त्यात निश्चितच तथ्य असावे,” असे सरनाईक यांनी स्पष्ट केले. त्यांचे हे विधान थेट भाजपच्या भूमिकेला छेद देणारे ठरले आहे. एकीकडे भाजप शरद पवारांच्या दाव्याला केवळ ‘राजकीय खेळी’ म्हणून नाकारत असताना, शिंदे गटाचे आमदार मात्र पवारांच्या बोलण्यात सत्यता शोधत आहेत.
शपथविधीच्या घाईवर प्रश्नचिन्ह आणि नाराजी अजित पवारांच्या निधनानंतर अवघ्या तिसऱ्याच दिवशी सुनेत्रा पवार यांनी उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली. या अत्यंत घाईने घेतलेल्या निर्णयाचे समर्थन करताना प्रफुल्ल पटेल आणि सुनील तटकरे यांनी ही ‘राज्याची गरज’ आणि ‘कर्तव्य’ असल्याचे सांगितले. तरीही, शिंदे गटाच्या नेत्यांना हे स्पष्टीकरण रुचलेले नाही. शिवसेनेचे मंत्री उदय सामंत यांनी यावर आपली उघड नाराजी व्यक्त केली आहे. “सुनेत्रा वहिनी उपमुख्यमंत्री झाल्याचा आनंद नक्कीच आहे, परंतु हा शपथविधी इतक्या तातडीने का उरकण्यात आला, याबद्दल मनात शंका आहेत. सोशल मीडियावरील जनभावना पाहिल्यास हा निर्णय अनेकांना पटलेला नाही हे स्पष्ट होते,” असे मत सामंत यांनी मांडले. दुसरीकडे, संजय शिरसाट यांनी तर अधिक कठोर शब्दांत टीका केली आहे. “अजितदादांच्या जाण्यानंतर इतक्या लवकर अशा घडामोडी घडतील असे वाटले नव्हते. हे सर्व पाहून ‘माणसापेक्षा खुर्चीला जास्त महत्त्व आहे’ अशी भावना निर्माण होते. या प्रक्रियेत कदाचित शरद पवारांनाही विश्वासात घेतले गेले नसावे,” असे म्हणत शिरसाट यांनी अजित पवार गटाच्या कार्यपद्धतीवरच प्रश्नचिन्ह उभे केले आहे.
महायुतीमधील अस्वस्थतेचे मूळ कारण शिंदे गटाच्या या भूमिकेमागे केवळ तातडीच्या घटना नसून जुनी राजकीय अस्वस्थता असल्याचेही बोलले जात आहे. भाजप आणि शिवसेनेकडे स्पष्ट बहुमत असतानाही अजित पवारांना सरकारमध्ये सामील करून घेतल्यामुळे सत्तेतील वाटा कमी झाला होता, ज्यामुळे शिंदे गटातील अनेक आमदार आधीच नाराज होते. आता अजित पवारांच्या निधनानंतर जी परिस्थिती उद्भवली आहे, ती शिंदे गटाला राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या (अजित पवार गट) वर्चस्वावर अंकुश ठेवण्याची आणि दबाव वाढवण्याची एक संधी वाटत आहे.
भविष्यातील राजकीय परिणाम प्रफुल्ल पटेल यांनी जरी आजही विलिनीकरणाचा मुद्दा अजेंड्यावर नसल्याचे सांगितले असले, तरी शिंदे गटाच्या नेत्यांनी ज्या प्रकारे शरद पवारांची बाजू उचलून धरली आहे, त्यावरून महायुतीत ‘ऑल इज नॉट वेल’ असल्याचे संकेत मिळत आहेत. भाजपसाठी ही परिस्थिती अत्यंत आव्हानात्मक बनली आहे, कारण जर आपलाच मित्रपक्ष विरोधकांच्या दाव्याला दुजोरा देऊ लागला, तर जनतेमध्ये चुकीचा संदेश जाण्याची दाट शक्यता आहे. येणाऱ्या काळात हे विलिनीकरणाचे प्रकरण शांत होते की महायुतीमधील दरी अधिक रुंदावते, याकडे संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागून राहिले आहे. सध्या तरी राज्याच्या राजकारणात ‘शिंदेंची शिवसेना विरुद्ध भाजप आणि अजित पवार गट’ असा एक सुप्त संघर्ष पेटताना दिसत आहे.
