नवी दिल्ली – गेल्या काही वर्षांपासून संभल येथील जामा मशीद वादाच्या भोवर्यात अडकली आहे. ब्राह्मणवादांचे म्हणणे आहे कि ही मशीद एका प्राचीन मंदिराच्यावर बांधली गेली होती, या प्रकरणी त्यांनी कोर्टात याचिका दाखल केली आहे. मात्र आता याच मशीदीबाबत एक मोठी माहिती समोर आली आहे. भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाकडे (एएसआय) संभळ येथील जामा मशीद पूर्व-अस्तित्वात असलेली रचना पाडून बांधली गेली की मोकळ्या जागेवर याचा कोणतेही रेकॉर्ड नाहीत. एएसआने ही माहिती केंद्रीय माहिती आयोगाला (सीआयसी) दिली आहे.
हिंदुस्तान टाईम्सच्या वृत्तानुसार, संभळ येथील वकील सत्य प्रकाश यादव यांनी माहितीच्या अधिकारात दाखल केलेल्या अर्जाच्या उत्तरात ही माहिती समोर आली आहे. त्यांनी मुघल काळातील मशीदीच्या बांधकामाबाबत माहिती मागितली होती, ज्यामध्ये ती पूर्वी अस्तित्वात असलेल्या अवशेषांच्या जागेवर बांधली गेली होती का? आणि त्यांनी जमीन मालकाचे नाव आणि मालकी हक्कांची माहिती देणारी कागदपत्रे देखील मागितली होती.
या अर्जाला उत्तर देताना एएसआयने म्हटले आहे की त्यांच्या कार्यालयात अशी कोणतीही माहिती उपलब्ध नाही. अर्जदार सत्यप्रकाश यादव यांनी अशीही माहिती मागितली कि जेव्हा ही जागा सरकारी संरक्षणाखाली घेण्यात आली तेव्हा कोणत्या प्रकारच्या संरचना अस्तित्वात होत्या, त्यानंतर कोणती बांधकामे करण्यात आली आणि मशिदीशी संबंधित मागील वादांचे कोणते रेकॉर्ड अस्तित्वात आहेत. एएसआयने उत्तर दिले की त्यांच्याकडे अशी कोणतीही माहिती नाही.
मशिदीच्या बांधकाम तारखेबाबत, एएसआयने म्हटले आहे की त्यांच्या नोंदींवरून असे दिसून येते की ती १५२६ मध्ये बांधली गेली होती. एएसआयने सहाय्यक साहित्याचाही उल्लेख केला आहे. त्यानुसार, १९२० मध्ये राजपत्र अधिसूचनेद्वारे एएसआय संरक्षणाखाली घेण्यात आल्यापासून ते त्याच नावाने जतन केले गेले आहे. दुसऱ्या प्रश्नाच्या उत्तरात, एएसआयने म्हटले आहे की ही रचना सध्या मशीद म्हणून अस्तित्वात आहे.
न्यायालयीन सुनावणीदरम्यान, अपीलकर्त्याने असा युक्तिवाद केला की उपलब्ध नसल्याच्या कारणास्तव महत्त्वाची माहिती चुकीच्या पद्धतीने नाकारण्यात आली आहे. एएसआयने उत्तर दिले की त्यांच्या नोंदींमध्ये उपलब्ध असलेली सर्व माहिती प्रदान करण्यात आली आहे आणि त्यांच्याकडे नसलेली माहिती गोळा करण्यास भाग पाडले जाऊ शकत नाही.
माहित असावे कि गेल्या काही काळापासून, संभळ येथील जामा मशीद तिच्या इतिहासावरून कायदेशीर वादाच्या केंद्रस्थानी आहे, कारण एका याचिकेत असा दावा करण्यात आला आहे की ती एका प्राचीन मंदिराच्या वर बांधली गेली होती. २४ नोव्हेंबर २०२४ रोजी संभळ येथे झालेल्या हिंसाचारानंतर हा मुद्दा राष्ट्रीय चर्चेचा विषय बनला, जेव्हा न्यायालयाने आदेश दिलेल्या एएसआय सर्वेक्षणाला विरोध केला जात होता. यात चार जणांचा मृत्यू झाला आणि काही पोलिसांसह अनेक जण जखमी झाले.
