पांघरूण झटकून जागे होण्याची वेळ आली आहे..!

सत्य, विवेक आणि मानवतेची मशाल पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याची जबाबदारी..

कधी कधी समाजाकडे पाहताना मनात एक अस्वस्थ करणारा प्रश्न निर्माण होतो—आपण नेमके कुठे चाललो आहोत? अन्याय दिसतो, पण आपण गप्प राहतो. असत्य समोर उभे असते, पण त्याला प्रश्न विचारण्याचे धैर्य कमी होत जाते. चुकीचे घडत असल्याचे माहीत असूनही आपण सुरक्षित अंतरावर उभे राहणे पसंत करतो.

मग प्रश्न पडतो—आपली मानसिकता कमकुवत होत आहे का?
भारत हा संघर्ष आणि विचारांच्या परंपरेचा देश आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याच्या संकल्पनेपासून महात्मा फुले, सावित्रीबाई फुले, राजर्षी शाहू महाराज, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महात्मा गांधी आणि संत गाडगेबाबांपर्यंत अनेकांनी अन्याय, विषमता, अज्ञान आणि सामाजिक रूढींविरुद्ध संघर्ष केला. त्यांनी आपल्याला एक गोष्ट शिकवली—गप्प बसणे हा नेहमीच शांततेचा मार्ग नसतो; कधी कधी तो अन्यायाला मिळणारा मूक पाठिंबा असतो.

अन्याय दिसतो, पण आवाज का उठत नाही?
आज आपल्या आजूबाजूला अनेक प्रकारचे प्रश्न आहेत. कार्यालयीन अन्याय असो, सामाजिक विषमता असो, फसवणूक असो किंवा एखाद्या दुर्बल व्यक्तीवर होणारा अन्याय असो—आपल्याला बरेच काही दिसते.
पण मनात पहिला विचार येतो—
“आपल्याला काय करायचे?”
“आपण मध्ये पडलो तर आपलेच नुकसान होईल.”
“कोणाशी वैर घ्यायचे?”
ही भीती समजण्यासारखी आहे. प्रत्येक व्यक्तीला स्वतःच्या सुरक्षिततेची काळजी असते. परंतु जेव्हा संपूर्ण समाज केवळ स्वतःपुरता विचार करू लागतो, तेव्हा अन्याय करणाऱ्यांचे धैर्य वाढते आणि सामान्य माणसाचा आवाज क्षीण होतो. म्हणूनच आज गरज आहे ती हिंसेची नव्हे, तर विवेकपूर्ण धैर्याची.

मर्द मराठे म्हणजे नेमके कोण?
‘मर्द मराठे’ म्हटले की आपल्या डोळ्यासमोर शौर्य, पराक्रम आणि स्वाभिमान उभा राहतो. पण शौर्य म्हणजे केवळ तलवार उचलणे नव्हे. चुकीला चूक म्हणणे हेही शौर्य आहे. सत्यासाठी उभे राहणे हेही शौर्य आहे. दुर्बलाच्या बाजूने उभे राहणे हेही शौर्य आहे. आजच्या काळातील तलवार म्हणजे विचार, ढाल म्हणजे संविधान आणि सामर्थ्य म्हणजे सत्य. म्हणून इतिहासातील पराक्रमाची आठवण केवळ घोषणांमध्ये नको; ती आपल्या आचरणात दिसली पाहिजे.

Gen Z च्या हातातील मशाल
आजची Gen Z पिढी अनेक प्रश्नांवर अधिक स्पष्टपणे प्रश्न विचारताना दिसते. जगातील विविध देशांमध्ये तरुणांनी रोजगार, शिक्षण, पारदर्शकता, शासनव्यवस्था आणि भवितव्याशी संबंधित प्रश्नांवर आंदोलनांचे मार्ग स्वीकारले आहेत. या पिढीच्या प्रत्येक आंदोलनाशी सहमत असणे आवश्यक नाही. त्यांच्या प्रत्येक मागणीशीही सहमत असणे आवश्यक नाही. पण प्रश्न विचारण्याच्या त्यांच्या अधिकाराला समजून घेणे आवश्यक आहे. लोकशाहीमध्ये प्रश्न विचारणारा नागरिक ही समस्या नसतो; तो लोकशाहीचा महत्त्वाचा भाग असतो. मात्र आंदोलनाची शक्तीही विवेक, तथ्य, अहिंसा आणि संविधानिक मार्गाशी जोडली गेली तरच तिचा सकारात्मक सामाजिक उपयोग होऊ शकतो.
आज Gen Z ने पेटवलेली प्रश्नांची मशाल उद्याच्या पिढीच्या हातात जाणार आहे.
ही मशाल विझू द्यायची नाही.
पण तिचा प्रकाश द्वेषाचा नसावा.
तो असावा—
सत्याचा, विवेकाचा, न्यायाचा आणि मानवतेचा.

आजची विधाने बदलतील; पण सत्य बदलणार नाही.
सार्वजनिक जीवनात अनेकदा भूमिका बदलताना दिसतात. आज काही बोलले जाते, उद्या त्याच शब्दांचा वेगळा अर्थ लावला जातो. परिस्थितीनुसार भूमिका बदलू शकतात, वक्तव्ये बदलू शकतात; परंतु सत्य बदलत नाही. असत्य काही काळ प्रभावी ठरू शकते. त्याला प्रसिद्धी मिळू शकते. त्याला समर्थक मिळू शकतात.
पण इतिहासाचा एक नियम आहे — सत्याला झाकता येते; कायमचे मिटवता येत नाही.
म्हणूनच आज आपण कोणाच्या दबावाखाली, भीतीपोटी किंवा स्वार्थासाठी असत्याला साथ देत असू, तर एकदा स्वतःलाच प्रश्न विचारायला हवा—
“मी जे करीत आहे ते माझ्या विवेकाला मान्य आहे का?”

उद्या पुढची पिढी प्रश्न विचारेल
कल्पना करा, काही वर्षांनी आपली मुले किंवा नातवंडे आपल्याला विचारतात—
“आजोबा, आई-बाबा… त्या वेळी तुम्हाला काय योग्य आणि काय अयोग्य हे माहीत होते ना?”
“परिस्थिती तुमच्या हाताबाहेर गेलेली नव्हती ना?”
“मग तुम्ही असत्याला साथ का दिली?”
“अन्याय होत असताना तुम्ही गप्प का बसलात?”
त्या वेळी आपले उत्तर काय असेल?
“सगळेच गप्प होते म्हणून मीही गप्प होतो.”
“मला माझे नुकसान होईल म्हणून मी सत्य बोललो नाही.”
“माझ्या समूहाचा प्रश्न होता म्हणून मी चुकीचे असूनही त्यांची बाजू घेतली.”
हे उत्तर आपल्याला स्वतःलाच समाधान देईल का?
की आपण असे म्हणू शकू—
“हो, त्या काळात परिस्थिती कठीण होती. पण आम्ही विवेक सोडला नाही. आम्ही प्रश्न विचारले. आम्ही सत्य शोधण्याचा प्रयत्न केला. अन्यायाला अन्याय म्हणण्याचे धैर्य दाखवले.”
हा निर्णय आज घ्यायचा आहे.

आर्थिक प्रगतीसोबत सामाजिक प्रगतीही हवी
भारताने अर्थव्यवस्था, तंत्रज्ञान, डिजिटल व्यवहार, पायाभूत सुविधा आणि उद्योग या क्षेत्रांत मोठी प्रगती केली आहे. परंतु देशाची खरी प्रगती केवळ आर्थिक आकडेवारीत मोजता येत नाही.
शेवटच्या माणसाला सन्मानाने जगता येते का?
तरुणाला संधी मिळते का?
शेतकरी आणि कामगाराच्या श्रमाला योग्य मूल्य मिळते का?
सामान्य माणसाला न्याय मिळवण्यासाठी वर्षानुवर्षे संघर्ष करावा लागतो का?
समाजातील दुर्बल घटक सुरक्षित आणि सन्मानाने जगत आहेत का?
हे प्रश्नही तितकेच महत्त्वाचे आहेत.
मोठी अर्थव्यवस्था असलेला देश आणि मोठ्या मनाचा समाज—दोन्ही एकत्र निर्माण करणे आवश्यक आहे.

मानवता कुठे हरवत आहे?
आज सोशल मीडियावर दुःख व्यक्त करणे सोपे आहे. एखाद्या अन्यायाच्या पोस्टला प्रतिक्रिया देणे सोपे आहे. पण प्रत्यक्ष संकटात एखाद्या माणसाच्या बाजूने उभे राहणे कठीण आहे. मानवता म्हणजे केवळ संवेदना व्यक्त करणे नाही. गरज असताना मदतीचा हात पुढे करणे म्हणजे मानवता. अन्यायग्रस्ताच्या पाठीशी उभे राहणे म्हणजे मानवता. चुकीचा माणूस आपला जवळचा असला तरी त्याची चूक मान्य करणे म्हणजे मानवता.
आणि सर्वांत महत्त्वाचे—
आपल्याला ज्या प्रकारचा समाज स्वतःसाठी हवा आहे, तसाच समाज इतरांसाठी निर्माण करण्याचा प्रयत्न करणे म्हणजे मानवता.
गुलाम होऊ नका—विचार करा
गुलामी फक्त साखळदंडांनी होत नाही. विचार करण्याची क्षमता गमावली तरी माणूस गुलाम होतो. कोणी सांगितले म्हणून मान्य करणे. आपल्या गटाने सांगितले म्हणून सत्य समजणे. मोठ्या व्यक्तीने सांगितले म्हणून प्रश्न न विचारणे. भीतीपोटी चुकीच्या गोष्टीला समर्थन देणे. ही मानसिक गुलामीची सुरुवात असू शकते. म्हणून कोणाचाही अंध अनुयायी होऊ नका. व्यक्तीपेक्षा विचार मोठा ठेवा. गटापेक्षा सत्य मोठे ठेवा. स्वार्थापेक्षा मानवता मोठी ठेवा.

पांघरूण झटकण्याची वेळ आली आहे
समाजात प्रश्न आहेत, हे आपल्याला माहीत आहे. अन्याय आहे, हे दिसते. असत्य आहे, हे जाणवते. मानवतेची गरज आहे, हेही समजते.
मग अजून किती काळ पांघरूण ओढून झोपण्याचे सोंग करायचे?
मात झाली आहे हे माहीत असूनही डोळे बंद ठेवणे हा उपाय नाही. जागे होणे म्हणजे कोणाविरुद्ध द्वेष करणे नव्हे.
जागे होणे म्हणजे—
प्रश्न विचारणे.
सत्य तपासणे.
विवेक जागा ठेवणे.
अन्यायाला अन्याय म्हणणे.
आणि शक्य त्या मार्गाने योग्य गोष्टीच्या बाजूने उभे राहणे.
आज पेटलेली मशाल उद्या विझू नये.
ती मशाल आपल्या हातून पुढच्या पिढीच्या हातात जावी.
आणि जेव्हा पुढची पिढी मागे वळून पाहील, तेव्हा तिला असे म्हणता आले पाहिजे—
“आमच्या आधीच्या पिढीने परिस्थिती कठीण असतानाही सत्याची साथ सोडली नाही.”
कारण शेवटी इतिहास एक प्रश्न नक्की विचारतो—
“सत्य आणि असत्य आमनेसामने उभे असताना तुम्ही कुठे उभे होता?”
त्या प्रश्नाचे उत्तर आजच्या आपल्या कृतीतून लिहिले जात आहे.
पांघरूण झटकूया.
डोळे उघडूया.
विचार करूया.
प्रश्न विचारूया.
आणि सत्याची मशाल तेवत ठेवूया.

सत्याला कदाचित उशीर होईल; पण सत्य एक दिवस उजेडात येणारच!

लेखक –
इंजि. प्रदीप चौधरी
Health & Life Coach
H24 FIT CLUB & NUTRI WORLD, नागपूर.
संपर्क – ९४२३७६२५९१

Author: इंजि. प्रदीप चौधरी

लेखक नागपूर येथील रहिवासी असून अमरावती येथील कृषिदेव खत कारखान्यात कारखाना व्यवस्थापक म्हणून कार्यरत आहेत. पेशाने ते यांत्रिकी अभियंता आहे, त्याचबरोबर समाजातील आरोग्य आणि फिटनेस जनजागृतीसाठी ते हेल्थ अँड लाइफ कोच म्हणूनही कार्यरत असून समाजप्रबोधनाचे कार्य सक्रियपणे करतात. साहित्याची आवड असल्यामुळे ते सामाजिक, शैक्षणिक तसेच आरोग्य व जीवनशैली विषयक लेखन नियमितपणे करतात. त्यांनी सामाजिक, शैक्षणिक व साहित्यिक विषयांवर विपुल लेखन केले असून त्यांचे लेख सोशल मीडिया मध्ये सातत्याने प्रकाशित होतात. विविध सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून ते समाजप्रबोधनाचे कार्य प्रभावीपणे पार पाडत आहेत. आपल्या प्रभावी आणि विचारप्रवर्तक लेखणीद्वारे ते सामाजिक, शैक्षणिक व धार्मिक विषयांवरील महत्त्वपूर्ण विचार जनतेसमोर मांडतात. आपले विचार सा. रयत रक्षक व रयत रक्षक न्यूज, महाराष्ट्र च्या माध्यमातून ते नेहमी प्रखरतेने मांडत असतात.