आधुनिक भारताचे शिल्पकार, संचार क्रांतीचे जनक, पंचायतराज व्यवस्थेचे समर्थक आणि भारतरत्न, माजी प्रधानमंत्री स्व. राजीव गांधीजी यांच्या जयंतीनिमित्त शतशः नमन!
आज राजीव गांधीजी आपल्यात नाहीत; मात्र त्यांनी पेरलेले विकासाचे बीज आजचा भारत फळांच्या रूपाने अनुभवत आहे. संगणक, दूरसंचार, आधुनिक तंत्रज्ञान, विकेंद्रीकरण आणि तरुण भारताचे स्वप्न पाहणाऱ्या राजीवजींच्या दूरदृष्टीचे महत्त्व आज अधिक प्रकर्षाने जाणवते.
राजीव गांधी राजकारणात येतील, अशी परिस्थिती कदाचित नियतीलाही अपेक्षित नसावी. त्यांचे धाकटे बंधू संजय गांधी यांच्या आकस्मिक निधनानंतर आणि आई इंदिरा गांधी यांना साथ देण्यासाठी, राजकारणात विशेष रस नसलेले आणि व्यवसायाने वैमानिक असलेले राजीव गांधी सार्वजनिक जीवनात आले. एक देखणा, साधा आणि तरुण चेहरा भारतीय राजकारणाच्या क्षितिजावर आला. राजीवजी टोपी घालून व्यासपीठावर उभे राहिले की, त्यांचे भाषण ऐकण्यासाठी जनसमुदाय उत्सुकतेने त्यांच्याकडे पाहत असे.
परंतु काळाने पुन्हा एक कठोर डाव खेळला. 31 ऑक्टोबर 1984 रोजी इंदिरा गांधी यांची हत्या झाली आणि अवघ्या देशाची धुरा राजीव गांधी यांच्या खांद्यावर आली. आईच्या निधनाचे असह्य दुःख मनात असतानाही त्यांनी स्वतःला सावरले आणि देशाच्या नेतृत्वाची जबाबदारी स्वीकारली. त्या क्षणी एका संवेदनशील मुलाचे रूपांतर देशाच्या प्रधानमंत्री झाले.
1984 च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत काँग्रेसला अभूतपूर्व यश मिळाले. एवढे मोठे बहुमत मिळूनही राजीव गांधी यांनी सत्तेचा गर्व न करता लोकशाही मूल्यांचा आदर केला. विरोधी पक्षातील नेत्यांशीही त्यांनी सन्मानाने वागण्याची परंपरा कायम ठेवली.
राजीव गांधींचे सर्वांत मोठे योगदान म्हणजे भारताला आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या युगाकडे घेऊन जाण्याची त्यांची दूरदृष्टी. संगणक आणि दूरसंचार क्षेत्राला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. आज आपण मोबाईल, इंटरनेट, डिजिटल सेवा आणि आधुनिक संचारव्यवस्थेचा सहज वापर करतो; या परिवर्तनाच्या पायाभूत विचारांमध्ये राजीव गांधींच्या काळातील निर्णयांचा मोठा वाटा आहे.
त्याचप्रमाणे पंचायतराज आणि सत्तेचे विकेंद्रीकरण याबाबतही त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. गावातील सामान्य माणसाला निर्णयप्रक्रियेत सहभागी करून घेण्याचे आणि लोकशाहीला तळागाळापर्यंत नेण्याचे त्यांचे स्वप्न होते. आजच्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या व्यवस्थेकडे पाहताना त्यांच्या प्रयत्नांची आठवण होते.
राजीव गांधींच्या व्यक्तिमत्त्वातील आणखी एक महत्त्वाची बाजू म्हणजे सत्य बोलण्याचे धैर्य. सरकारी योजनांमधील गळती आणि भ्रष्टाचाराबाबत त्यांनी अत्यंत स्पष्टपणे भाष्य केले होते. केंद्र सरकारकडून कल्याणकारी योजनांसाठी खर्च होणाऱ्या प्रत्येक रुपयातील संपूर्ण रक्कम लाभार्थ्यापर्यंत पोहोचत नाही, याची त्यांनी खंत व्यक्त केली होती. स्वतःच्या सरकारमधील त्रुटींवर सार्वजनिकपणे भाष्य करण्यासाठी राजकीय धैर्य आणि प्रामाणिकपणा आवश्यक असतो.
राजीव गांधींच्या राजकारणातील आणखी एक मोठा गुण म्हणजे त्यांची सहिष्णुता आणि मानवी संवेदना. माजी प्रधानमंत्री अटल बिहारी वाजपेयी आणि राजीव गांधी यांच्यातील संबंध याचे सुंदर उदाहरण आहे. अटलजींना परदेशात उपचार घेण्यासाठी मदत मिळावी, यासाठी राजीवजींनी केलेल्या सहकार्याचा उल्लेख अटलजींनी कृतज्ञतेने केला होता. राजकारणातील मतभेद वैयक्तिक वैरात बदलू नयेत, ही संस्कृती त्या काळातील नेतृत्वाने जपली होती.
माझी एक अविस्मरणीय आठवण…
राजीव गांधीजींच्या जयंतीनिमित्त माझी एक वैयक्तिक आठवण सांगावीशी वाटते.
राजीवजींनी देशात ‘सद्भावना दौड’ अभियान सुरू केले होते. या दौऱ्यादरम्यान माझ्या गावातून त्यांची दौड झाली. त्या वेळी राजीव गांधीजींच्या अगदी जवळ राहून त्यांच्या सोबत धावण्याचे भाग्य मला लाभले. तो क्षण माझ्या आयुष्यातील अविस्मरणीय क्षणांपैकी एक आहे. देशाच्या प्रधानमंत्र्यांना एवढ्या जवळून पाहणे आणि त्यांच्या सोबत धावणे, ही आठवण आजही मनात ताजी आहे.
तो तरुण, प्रसन्न आणि साधेपणाने वावरणारा नेता आज आपल्यात नाही, याची जाणीव मनाला अस्वस्थ करते. परंतु काही माणसे शरीराने दूर जातात; त्यांचे विचार, कार्य आणि स्वप्ने मात्र समाजाच्या स्मृतीत कायम जिवंत राहतात.
21 मे 1991 रोजी राजीव गांधीजींची हत्या झाली आणि भारतमातेचा हा तरुण सुपुत्र देशासाठी शहीद झाला. त्यांच्या अकाली निधनाने देशाने एक स्वप्नाळू, आधुनिक आणि तंत्रज्ञानाभिमुख नेता गमावला.
आजच्या भारतातील डिजिटल क्रांती, दूरसंचार क्षेत्राचा विस्तार, स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे बळकटीकरण आणि आधुनिक भारताची वाटचाल पाहताना राजीव गांधींच्या दूरदृष्टीची आठवण होते.
त्यांनी पाहिलेले आधुनिक आणि सक्षम भारताचे स्वप्न पुढे नेण्याची जबाबदारी आजच्या पिढीवर आहे. त्यांच्या विचारांचा आणि वारशाचा राजकीय अर्थ वेगवेगळ्या पद्धतीने लावला जाऊ शकतो; परंतु भारताला आधुनिकतेकडे नेण्याच्या त्यांच्या योगदानाकडे इतिहासाच्या व्यापक संदर्भात पाहणे आवश्यक आहे.
आज त्यांच्या जयंतीदिनी त्यांच्या कार्याला विनम्र अभिवादन आणि त्यांच्या स्मृतींना शतशः नमन!
“राजीवजी आज आपल्यात नाहीत; पण त्यांनी दाखविलेल्या आधुनिक भारताच्या वाटेवर देशाची वाटचाल सुरू आहे. त्यांचे विचार आणि स्वप्ने सदैव प्रेरणा देत राहतील.”
भारतमातेच्या या थोर सुपुत्राला विनम्र अभिवादन!
स्व. राजीव गांधीजींना शतशः नमन ||
लेखक –
इंजि. प्रदीप चौधरी, नागपूर.
हेल्थ अँड लाइफ कोच
H24 FIT CLUB & NUTRI WORLD
संपर्क – ८६६८६४६६४
Author: इंजि. प्रदीप चौधरी
लेखक नागपूर येथील रहिवासी असून अमरावती येथील कृषिदेव खत कारखान्यात कारखाना व्यवस्थापक म्हणून कार्यरत आहेत. पेशाने ते यांत्रिकी अभियंता आहे, त्याचबरोबर समाजातील आरोग्य आणि फिटनेस जनजागृतीसाठी ते हेल्थ अँड लाइफ कोच म्हणूनही कार्यरत असून समाजप्रबोधनाचे कार्य सक्रियपणे करतात. साहित्याची आवड असल्यामुळे ते सामाजिक, शैक्षणिक तसेच आरोग्य व जीवनशैली विषयक लेखन नियमितपणे करतात. त्यांनी सामाजिक, शैक्षणिक व साहित्यिक विषयांवर विपुल लेखन केले असून त्यांचे लेख सोशल मीडिया मध्ये सातत्याने प्रकाशित होतात. विविध सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून ते समाजप्रबोधनाचे कार्य प्रभावीपणे पार पाडत आहेत. आपल्या प्रभावी आणि विचारप्रवर्तक लेखणीद्वारे ते सामाजिक, शैक्षणिक व धार्मिक विषयांवरील महत्त्वपूर्ण विचार जनतेसमोर मांडतात. आपले विचार सा. रयत रक्षक व रयत रक्षक न्यूज, महाराष्ट्र च्या माध्यमातून ते नेहमी प्रखरतेने मांडत असतात.
