नागपूर : विजयादशमीच्या (दसऱ्याच्या) पावन मुहूर्तावर राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या (आरएसएस) नागपूर येथील रेशीमबाग मैदानावर आणि संघ मुख्यालयात दरवर्षीप्रमाणे यंदाही अत्यंत भव्य आणि शिस्तबद्ध वातावरणात ‘शस्त्रपूजन सोहळा’ मोठ्या उत्साहात पार पडला. संघाच्या स्थापनेचा हा महत्त्वाचा दिवस असल्याने या उत्सवाला विशेष ऐतिहासिक आणि वैचारिक महत्त्व लाभले होते.
सकाळी प्रभातफेरी अन् शिस्तबद्ध संचलन
उत्सवाची सुरुवात पहाटेच्या सुमारास रेशीमबाग मैदानावरून स्वयंसेवकांच्या भव्य आणि शिस्तबद्ध पथसंचलनाने (मार्च पास्ट) झाली. पूर्ण गणवेशात (खाकी पॅन्ट, पांढरा शर्ट, काळी टोपी आणि काठी) शिस्तबद्ध रांगेत चालणाऱ्या शेकडो स्वयंसेवकांनी नागपूर शहरातील प्रमुख मार्गांवरून संचलन केले. घोषपथकाच्या (बँड) तालावर निघालेल्या या संचलनाचे जागोजागी नागपूरकरांनी पुष्पवृष्टी करून स्वागत केले.
पारंपरिक विधीवत शस्त्रपूजन
संचलनानंतर रेशीमबाग मैदानावर मुख्य सोहळ्याला प्रारंभ झाला. मंचावर भव्य व्यासपीठाची उभारणी करण्यात आली होती, जिथे विविध पारंपरिक शस्त्रांची (तलवार, ढाल, भाला, काठी इत्यादी) आकर्षक मांडणी करून त्यांची विधीवत पूजा करण्यात आली.
राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक यांच्या हस्ते आणि प्रमुख पाहुण्यांच्या उपस्थितीत मंत्रोच्चाराच्या गजर आणि शंखनादात शस्त्रांवर वैदिक पद्धतीने पूजन, अर्चन आणि पुष्पवृष्टी करण्यात आली. ‘अधर्मावर धर्माचा विजय’ आणि ‘सत्प्रवृत्तीचे रक्षण करण्यासाठी शक्तीची उपासना’ या विजयादशमीच्या संदेशाचे स्मरण या शस्त्रपूजनाद्वारे करण्यात आले.
शारीरिक प्रात्यक्षिके आणि घोषपथकाचे वादन
शस्त्रपूजनानंतर स्वयंसेवकांनी आपल्या शारीरिक कौशल्याची प्रात्यक्षिके सादर केली. यामध्ये स्वयंसेवकांनी अत्यंत लयबद्ध आणि वेगाने काठी फिरवण्याची प्रात्यक्षिके दाखवली. सामूहिक योगासने आणि शारीरिक कवायतींचे सादरीकरण करण्यात आले. संघाच्या घोषपथकाने विविध देशभक्तीपर आणि पारंपरिक सुरांच्या धून वाजवून पूर्ण मैदान देशभक्तीच्या वातावरणाने भरून टाकले.
सरसंघचालकांचे मार्गदर्शन अन् वैचारिक उद्बोधन
शस्त्रपूजनाच्या या सोहळ्यात सरसंघचालकांनी उपस्थितांना आणि देशभरातील स्वयंसेवकांना संबोधित केले. आपल्या विजयादशमीच्या वार्षिक भाषणात त्यांनी खालील महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर प्रकाश टाकला:
- राष्ट्रनिर्माण आणि सामाजिक समरसता : समाजात एकता टिकवून ठेवणे, जातीभेद विसरून प्रत्येकाला एकत्र आणणे आणि देशाच्या प्रगतीत योगदान देणे ही काळाची गरज असल्याचे त्यांनी प्रतिपादन केले.
- शक्ती आणि संस्कृतीचे महत्त्व : स्वसंरक्षण आणि राष्ट्राच्या सुरक्षेसाठी शक्तीची उपासना (शस्त्रपूजन) जितकी महत्त्वाची आहे, तितकीच संस्कृती आणि मूल्यांचे जतन करणे आवश्यक आहे.
- युवा पिढीचे योगदान : देशातील तरुणांनी तंत्रज्ञान आणि आधुनिकतेसोबतच आपल्या मूळ भारतीय मूल्यांचा विसर पडू देऊ नये, असा मोलाचा सल्ला त्यांनी दिला.
मान्यवरांची उपस्थिती
या सोहळ्याला सामाजिक, सांस्कृतिक आणि राजकीय क्षेत्रातील अनेक दिग्गज मान्यवर, केंद्रीय मंत्री, स्थानिक लोकप्रतिनिधी, विविध क्षेत्रांतील सामाजिक कार्यकर्ते आणि हजारोच्या संख्येने नागरिक उपस्थित होते. संपूर्ण रेशीमबाग परिसर आणि संघ मुख्यालय परिसर भगव्या पताकांनी आणि देशभक्तीपर वातावरणाने नटून गेला होता.
कार्यक्रमाची सांगता राष्ट्रगीताने आणि ‘भारत माता की जय’च्या जयघोषाने झाली. राष्ट्रीय सुरक्षेचे आणि सांस्कृतिक पुनरुत्थानाचे प्रतीक मानल्या जाणाऱ्या या शस्त्रपूजन सोहळ्याने नागपूरकरांचे आणि उपस्थित स्वयंसेवकांचे लक्ष वेधून घेतले.
Author: विवेक गंगाधरराव राऊत
लेखक सा. रयत रक्षक व रयत रक्षक न्यूज, महाराष्ट्र. चे मुख्य संपादक असून स्वतः प्रकाशक व मालक आहेत. त्यांना मागील 20 वर्षांपासून सामाजिक व राजकीय क्षेत्राचा प्रदीर्घ अनुभव व पत्रकारिता क्षेत्रातील मागील 9 वर्षाचा अनुभव आहे. आपल्या लेखणीतून ते नेहमी रयतेचे हित जोपसण्याचे कार्य करतात.
