मुंबई : लोकप्रिय यूट्यूबर आणि इन्फ्लुएन्सर पायल धारे हिच्या नावाने एक बनावट म्हणजेच डीपफेक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला होता. या व्हिडिओमध्ये दिसणारी व्यक्ती पायल नसून, कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून हा १९ मिनिटांचा व्हिडिओ तयार करण्यात आला होता. या प्रकरणी पायलने महाराष्ट्र सायबर पोलिसांकडे तक्रार केली होती. पोलिसांनी तातडीने कारवाई करत हा व्हिडिओ एआयद्वारे तयार केला असल्याचे सिद्ध करत गुन्हा दाखल केला आहे. या घटनेमुळे सोशल मीडियावर अफवा पसरवण्याबाबत आणि बनावट व्हिडिओ शेअर करण्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.
काय आहे प्रकरण?
पायल धारे ही यूट्यूबर आणि इन्फ्लुएन्सर ‘Payal Gaming’ या नावानेही ओळखली जाते. तिच्या नावाने एक व्हिडिओ व्हायरल झाला होता. अनेक युजर्सनी कोणताही पुरावा नसताना हा व्हिडिओ पायलचा असल्याचा दावा केला होता. मात्र पायलने या व्हिडिओशी आपला कोणताही संबंध नसल्याचे स्पष्ट केले होते. तिच्या चाहत्यांनीही हा व्हिडिओ बनावट असल्याचे आणि तो AI द्वारे तयार केलेला डीपफेक असू शकतो, असे म्हटले होते. यानंतर पायलच्या तक्रारीवरून महाराष्ट्र सायबर पोलिसांनी या प्रकरणाची दखल घेतली आणि गुन्हा नोंदवला. पोलिसांनी केलेल्या तपासणीत हा व्हिडिओ खोटा असल्याचे सिद्ध झाले.
महाराष्ट्र सायबर पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पायल धारे हिच्याशी जोडला गेलेला व्हायरल व्हिडिओ हा डीपफेक असल्याचे निष्पन्न झाले आहे. महाराष्ट्र राज्य सायबर विभागाच्या अतिरिक्त महासंचालक कार्यालयाने जारी केलेल्या एका अधिकृत निवेदनात म्हटले आहे की, प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर करून व्हिडिओचे विश्लेषण करण्यात आले आणि तो ‘छेडछाड केलेला’ असल्याचे आढळले. १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या या विश्लेषणानुसार ही क्लिप AI-जनरेटेड डीपफेक असल्याचे पोलिसांनी सांगितले.
पायल धारे हिने केलेल्या तक्रारीच्या आधारावर महाराष्ट्र सायबर पोलिसांनी फौजदारी गुन्हा दाखल केला आहे. या कारवाईनंतर पायल धारेने पोलिसांचे आभार मानले. तिने लोकांना आणि माध्यमांना हा व्हिडिओ शेअर करणे किंवा त्याबद्दल तर्कवितर्क लावणे थांबवण्याचे आवाहन केले. तसेच, या प्रकरणी जबाबदार असलेल्यांवर कायदेशीर कारवाई केली जात असल्याचेही तिने सांगितले.
काही दिवसांपूर्वी एक अश्लील व्हिडिओ सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होऊ लागला. अनेक युजर्सनी या व्हिडिओतील व्यक्तीचा संबंध पायल गेमिंगशी जोडला, त्यामुळे जोरदार ऑनलाइन चर्चा सुरू झाली. व्हिडिओ समोर आल्यानंतर पायलच्या अनेक चाहत्यांनी त्याच्या सत्यतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आणि हा व्हिडिओ AI द्वारे तयार केलेला किंवा मॉर्फ केलेला असल्याचा दावा केला.
चाहत्यांनी व्हिडिओ शेअर करु नये असे आवाहन पायलने केले असूनही, तो व्हिडिओ पसरतच राहिला. पोलिसांनी इशारा दिला आहे की, व्हिडिओचे पुढील वितरण किंवा चुकीचे श्रेय देणे हे सायबर आणि अश्लीलता कायद्यांतर्गत कायदेशीर कारवाईस पात्र ठरू शकते.
एका सोशल मीडिया पोस्टमध्ये पायलने स्पष्ट केले की, व्हिडिओमध्ये दिसणारी व्यक्ती ती नाही आणि याचा तिच्या आयुष्याशी, ओळखीशी काहीही संबंध नाही. तिने जनता आणि माध्यमांना “कोणत्याही स्वरूपात हा व्हिडिओ शेअर करणे, पुनरुत्पादित करणे किंवा त्यावर तर्कवितर्क लावणे टाळावे” असे आवाहन केले.
या परिस्थितीला अत्यंत त्रासदायक आणि वैयक्तिक असल्याचे सांगत पायलने पुढे म्हटले की, “गेल्या काही दिवसांपासून, डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर शेअर केल्या जात असलेल्या व्हिडिओशी माझे नाव आणि प्रतिमा खोट्या पद्धतीने जोडणारी सामग्री ऑनलाइन प्रसारित केली जात आहे. मला हे स्पष्टपणे सांगायचे आहे: त्या व्हिडिओमध्ये दिसणारी व्यक्ती मी नाही आणि तिचा माझ्या आयुष्याशी किंवा माझ्या ओळखीशी काहीही संबंध नाही.”
पायल धारे ही एक सुप्रसिद्ध गेमिंग कंटेंट क्रिएटर आहे. ती तिच्या गेमप्ले व्हिडिओ आणि यूट्यूबवरील लाइव्ह स्ट्रीमसाठी लोकप्रिय आहे. ती मध्य प्रदेशातील इंदूरजवळील छिंदवाडा नावाच्या एका लहान गावातील रहिवासी आहे. तिच्या यूट्यूब चॅनेलवर ४.५ दशलक्षाहून अधिक सबस्क्रायबर्स आहेत.
अपुऱ्या पडताळणीचे व्हायरल व्हिडिओ शेअर केल्यास काय होते?
कोणताही व्हिडिओ त्याच्या मूळ स्त्रोताची आणि सत्यतेची पडताळणी न करता शेअर करणे हा देशात दंडनीय गुन्हा आहे. माहिती तंत्रज्ञान कायद्याच्या कलम ६७ नुसार, ऑनलाइन अश्लील किंवा आक्षेपार्ह सामग्री शेअर करणे हा दंडनीय गुन्हा आहे. जर तुम्ही अश्लील सामग्री शेअर केली, तर पहिल्यांदा दोषी आढळल्यास तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि ५ लाख रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो. पुन्हा गुन्हा केल्यास शिक्षा अधिक कठोर होऊ शकते.
या प्रकरणात, महाराष्ट्र सायबर पोलिसांनी तातडीने कारवाई करून डीपफेक व्हिडिओचा प्रसार रोखण्यासाठी पावले उचलली आहेत. लोकांनाही याबद्दल जागरूक राहणे आणि जबाबदारीने सोशल मीडियाचा वापर करणे आवश्यक आहे.
