नागालँड – राजधानी कोहिमा येथे शनिवारी नागा स्टुडंट्स फेडरेशनने एक रॅली काढली. वंदे मातरम गाण्याच्या सक्तीच्या विरोधात ही रॅली काढण्यात आली. गृह मंत्रालयाने २८ जानेवारी रोजी एक अधिसूचना जारी करून शैक्षणिक संस्थांमध्ये राष्ट्रगीत गाणे आणि वाजवणे अनिवार्य केले आहे. नागा समाजाने या नियमाला विरोध दर्शवला असून १६ मार्च रोजी रॅली काढूण आंदोलनाची घोषणा केली आहे. नागा समाजाच्या विद्यार्थ्यांचे म्हणणे आहे कि वंदे मातरम गाण्याची सक्ती जनतेवर लादली जाऊ शकत नाही.
नागा स्टुडंट्स फेडरेशनने (एनएसएफ) म्हटले आहे की, नागा लोक सर्व देशांच्या राष्ट्रगीतांचा आणि चिन्हांचा आदर करतात, परंतु वंदे मातरमची सक्तीची अंमलबजावणी ही चिंतेची बाब आहे. संघटनेचे म्हणणे आहे की या गीतात धार्मिक आणि भक्तीपूर्ण चिन्हे आहेत, जी राज्यातील अनेक लोकांच्या श्रद्धा आणि सदसद्विवेकबुद्धीशी विसंगत असू शकतात. त्यात असेही म्हटले आहे की नागा मातृभूमी ऐतिहासिकदृष्ट्या एक शांततापूर्ण आणि वैशिष्ट्यपूर्ण भूमी आहे, जिथे विविध धर्मांचे आणि समुदायांचे लोक आदराने एकत्र राहत आले आहेत. शैक्षणिक संस्था या ज्ञानाची ठिकाणे आहेत. शाळा अशी ठिकाणे बनू नयेत, जिथे विद्यार्थी आणि समुदायांच्या इच्छेविरुद्ध प्रतिकात्मक प्रथा लादल्या जातात.
कोहिमा येथे एनएसएफ आयोजित केलेल्या रॅलीला संबोधित करताना, कॅथोलिक असोसिएशन ऑफ नागालँडचे (कॅन) अध्यक्ष जोनास यांथन म्हणाले की सर्व संस्थांवर राष्ट्रगीत लादण्याच्या विरोधात ही संघटना फेडरेशनच्या पाठीशी उभी आहे. ते म्हणाले की भारताचे राष्ट्रगीत ‘जन गण मन’ गाण्यास कोणताही आक्षेप नसला तरी, ‘वंदे मातरम’ या गाण्यात हिंदू देवींचे भक्तिपूर्ण संदर्भ आहेत, जे काही समुदायांना धार्मिक कारणास्तव स्वीकारणे कठीण जाऊ शकते.
ते पुढे म्हणाले की नागालँड, ज्याला आपल्या सामाजिक आणि धार्मिक चालीरीतींसाठी घटनात्मक संरक्षण प्राप्त आहे, ते आपल्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक स्वायत्ततेला कमी लेखणारी धोरणे स्वीकारू शकत नाही. असे निर्देश भारतीय संविधानात नमूद केलेल्या धर्मनिरपेक्ष आणि बहुलवादी तत्त्वांच्या विरुद्ध आहेत.
याशिवाय नागा स्टुडंट्स युनियनचे अध्यक्ष मातेसुडिंग रॅलीला संबोधित करताना म्हणाले की हा निषेध कोणत्याही समुदायाच्या किंवा राष्ट्रीय चिन्हाच्या विरोधात नसून सद्सद्विवेकबुद्धीच्या स्वातंत्र्यासाठीची चळवळ आहे. त्यांनी यावर जोर दिला की नागा लोक विविधता आणि सहअस्तित्वाचा आदर करतात, परंतु धार्मिक चिन्हे असलेल्या गाण्यांमध्ये सक्तीने सहभागी होणे हे वैयक्तिक श्रद्धांचे उल्लंघन ठरू शकते, असे त्यांना वाटते.
मातेसुडिंग यांनी आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकार तत्त्वे आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या घोषणांचाही उल्लेख केला, जे विचार, सद्सद्विवेकबुद्धी आणि धर्माच्या स्वातंत्र्याची हमी देतात. त्यांनी सांगितले की मूळनिवासी समुदायांना कोणत्याही सक्तीशिवाय त्यांच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक प्रथा जपण्याचा अधिकार आहे. त्यांनी सांगितले की नागालँडमधील शैक्षणिक संस्था आणि युनियनच्या शाखांमध्ये अशाच प्रकारची आंदोलने होत आहेत. या निर्देशाबद्दल आपली चिंता व्यक्त करणारे निवेदन नागालँडच्या राज्यपालांमार्फत भारताच्या राष्ट्रपतींना सादर करण्याची युनियनची योजना आहे.
रॅलीतील नेत्यांच्या मते, ही चळवळ शांततापूर्ण पण दृढनिश्चयी आहे आणि प्रशासकीय आदेशांद्वारे नागा लोकांची ओळख आणि श्रद्धा बदलल्या जाऊ शकत नाहीत.
