नागपूर : नागपूर शहर पोलीस परिमंडळ-१ च्या उत्कृष्ट नियोजन आणि बंदोबस्तामुळे यंदाचा दसरा २०२६ (१९ ते २१ ऑक्टोबर) निमित्त दीक्षाभूमी येथील धम्मचक्र प्रवर्तन दिन सोहळा कोणत्याही अनुचित घटनेशिवाय अत्यंत शांततेत आणि शिस्तबद्ध पार पडला. यावर्षी दीक्षाभूमीवर देश-विदेशातून आलेल्या अनुयायांची संख्या सुमारे १२.७ कोटींवर पोहोचली असून, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत ही गर्दी सुमारे अडीच पटीने वाढली होती.
१. विक्रमी गर्दी आणि कडेकोट पोलीस बंदोबस्त
अनुयायांची उपस्थिती : यंदाच्या सोहळ्यात सुमारे १२.७ लाख अनुयायी उपस्थित होते, त्यापैकी सुमारे ४५% महिला अनुयायी होत्या. विशेषतः २० ऑक्टोबरच्या रात्री ९ ते १० या एकाच तासात सुमारे १.०५ लाख लोकांनी दीक्षाभूमीवर प्रवेश केला होता.
पोलीस तैनाती : कायदा व सुव्यवस्था सुरळीत राखण्यासाठी दिवस आणि रात्र अशा दोन पाळ्यांमध्ये बंदोबस्त ठेवण्यात आला होता. यामध्ये २ पोलीस उपायुक्त, ४ सहायक पोलीस आयुक्त, १०० पोलीस अधिकारी आणि राज्य राखीव पोलीस बलासह (SRPF) एकूण १,१०० पोलीस कर्मचारी तैनात करण्यात आले होते.
२. तंत्रज्ञानाधारित गर्दी व वाहतूक व्यवस्थापन
मजबूत बॅरिकेडिंग व मार्ग रचना : गर्दीला नियंत्रित करण्यासाठी मजबूत बॅरिकेडिंग करण्यात आले. येणारी आणि जाणारी गर्दी एकमेकांत मिसळू नये म्हणून २ स्वतंत्र प्रवेशद्वारे आणि ३ स्वतंत्र निर्गमनद्वारे (Exit) तयार करण्यात आली होती. रांगांच्या बाजूने कर्मचारी नेमल्यामुळे सर्वाधिक गर्दीच्या तासांतही प्रवाह सातत्याने पुढे सुरू राहिला.
एआय (AI) कॅमेऱ्यांचा वापर : प्रवेशद्वारे, पोहोच रस्ते, मंच परिसर आणि वाहनतळांवर ५० पेक्षा अधिक एआय-आधारित कॅमेरे बसवण्यात आले होते. रिअल-टाइम गर्दी घनता हीटमॅप (Heatmap) मुळे गर्दी वाढतानाच पोलिसांना ती दिसत असल्याने तातडीने बंदोबस्त योग्य ठिकाणी हलवता आला.
वाहतूक नियंत्रण : पोहोच रस्त्यांवर कॅमेऱ्यांद्वारे सतत लक्ष ठेवून, वाहतूक कोंडीच्या ठिकाणी तात्काळ पोलीस कर्मचारी पाठवण्यात आले.
३. सुरक्षा आणि गुन्हेगारी नियंत्रणात यश
चोऱ्यांच्या प्रमाणात ५६% घट : गर्दी अडीच पटीने वाढली असली, तरी मोबाईल हरवल्याच्या तक्रारी मागील वर्षाच्या २०० वरून यंदा ८८ वर आल्या. प्रति लाख अनुयायांमागे तक्रारींचे प्रमाण ४० वरून ७ वर आले असून, वाढवलेले सीसीटीव्ही कव्हरेज व गस्तीमुळे हे शक्य झाले.
हरवलेल्या व्यक्ती व मुलांचा शोध : प्रभावी उद्घोषणा प्रणाली आणि एआय-आधारित सिमँटिक सर्च (कपडे व दिसण्याच्या वर्णनावरून कॅमेऱ्यात शोध घेणारी प्रणाली) यांच्या मदतीने एकूण ८५४ हरवलेल्या व्यक्तींचा शोध घेण्यात आला. यामध्ये १८ वर्षांखालील ८६ मुलांचा समावेश होता, जी सर्व मुले सुखरूप त्यांच्या कुटुंबीयांकडे सुपूर्द करण्यात आली.
संपूर्ण कार्यक्रम अत्यंत शांततेत आणि शिस्तबद्ध पार पडल्याबद्दल नागपूर शहर पोलिसांनी सर्व नागरिक आणि अनुयायांचे मनःपूर्वक आभार मानले आहेत.
— ऋषिकेश रेड्डी पोलीस उपायुक्त, परिमंडळ-१, नागपूर शहर
Author: विवेक गंगाधरराव राऊत
लेखक सा. रयत रक्षक व रयत रक्षक न्यूज, महाराष्ट्र. चे मुख्य संपादक असून स्वतः प्रकाशक व मालक आहेत. त्यांना मागील 20 वर्षांपासून सामाजिक व राजकीय क्षेत्राचा प्रदीर्घ अनुभव व पत्रकारिता क्षेत्रातील मागील 9 वर्षाचा अनुभव आहे. आपल्या लेखणीतून ते नेहमी रयतेचे हित जोपसण्याचे कार्य करतात.
